Pagina-afbeeldingen
PDF

mihi sane nulla videtur habenlla ratio tertii cujusdam A contritis, quali errori ancho si trovano nell' im

cxemplaris, quod mihi nuper commodatum fuit ab amic6, erga me ofíiciosissimo, eolemque perquam erudito, ei selectis pro re historica libris aliisque monumentis abunde instructo, villelicet a Joanne Baptista Blanclino, justiti;e hoc anno 1656 hac in urbe consule meritissimo. Quo quidem in exemplari nulla prorsus il;ic habetur ejüs præposituræ vel praepositi metropolitani mentio. Iianc enim de industria (ut ego inlerpretor) prætermisit alius quispiam ab auctore diversus, qui bene certoque nosset primam ejus pr:eposituræ inslitutionem, quique Tristanum cuperet ab ejus erroris nota liberare,

IX. Wenio jam tandem ad Bernardinum Corium , vel hôc ipso contra cleri cœlibauum errore, censuraque contra ipsum rite pro:nuntiata, in ore famæ celebrem. Chronici enim sui Mediolanensis parte priuma, et secundum anni 1565 ediiionem Venetam pagina duotlecima, singillalim prosecutus sacros iministrorum ordines a sancto Aimbrosio in ecclesia Mediolanensi seu in hasilica metropolitana institutos, in hæc verba desiiuit : • Constituì anco molli sacerloli, leliori, e ostiarii : e tulli li benedì : e concesse loro che potessero avere inoglie vergine ; la quale moremlo, restassero poi vedovi : come chiaraiuente si legge mella prima a Timoleo. E che ciò sia vero, apertamente si vede, come Enrilierto di Antimiano. arcivescovo di Milano, del qu;ile in processo dell' liistoria ampiaurenle tra:!iano, elylye per moglie una nobil domna, per noine Useria : la quale domo il monastero di Saii' Dionigi (legendum Lamen hic esl: la quale donò al nonastero di 8an' I)ionigi ; sicut eti* m Gualvaneus Flamma superiore numero quinto aflirmabat) dove filio al presente e contiguo, una frutlifera v igna , la quale dal nome di quella e chiamata la vigna d'Useria. Mlà poi im successo di tempo da Alessandro terzo pontefice (vere tamen hic pontifex non tertius iiominis hujus fuit, sed secundus) fù ordinato che alcun sacervlole o cherico non togliesse moglie : e questo ancora fù approvato dal sacro concilio, sogiugnendo che in perpetuo osservassero caslitata. Per la qual cosa poi nell' animo mille sessainta due Enribaldo Cotta, volendo perseguitare i clerici maritati , da essi fù crudelinente iilorlo. 0nde, come st rive Leone ne suoi Annali, essendo tenuio per martire, dalla re•

iil)lica fù con somina riverentia fallo sepellire nel empio dedicato a Sam' Dionigi in una cassa circondata di lame di ferro. » Quod quidem Corii pro Cottae sanctitate testimonium, hic tandem adjectum, ego jam supra recitavi, libro primo, capite nono.

X. llactemus auctores quorum assertione sanctus antistes nosler Ambrosius matrimonia sacerdotibus concessit. Sequitur nunc ut deinceps ostendan:us quam falsa, et detestabilis, quamque scriptore cataolico indigna sit ejusn:o,fi assertio. Eam sane (ut hinc exordiamur) sacra Indicis congregatio jamdudum in Bernardino ipsomet Corio, qui eam primus in publicam lucem typis evulgaverat, damnavit, et ex ipsius Chronico abolentlam esse sancivit. Sic eaim c subsequenti constat epistola, non multo post a:l vardinalein archiepiscopum nostrum Feder;cum l}orrom;etim scripta et iiler Ambrosianæ bibliouhecæ libros custodita, et his exarata v ri)is :

ι Illustrisiimo et reverendissimo sig. nuio
. osservandissiino,

v A vendo la sacra congregazione dell' Indice tonsiderato quanto sia desilleralo ed utile il libro uli Bernardino Corio sopra I`Istoria di Mulano, che nell' editto delli tú di ` Marzo 1621 s'orlina non permeutersi, se non corretto : e che non v'erano stati notati allri errori, che nel foglio 12, juxta impressionem Venetam, asserit sanct:, m Ambrosium permisisse sacerdotibus urorem ducere, et foglio 629, inquit summum pontificem concessisse Indulgentiam plenariam Lcclesiæ Mcdiolancnsi, etiam non

[ocr errors][ocr errors]

pressione ántica di Milano del 1505 si sono compiacêiuti questi signori illustrissimi niei colleghi , che avvisi a sua signoria illustrissima, con:e fò con la presente, che, eorretli o tolti via deui due lochi soli , poss' ella a ciascuno della sua diocese (l;ire libera facolta e licenza di leggere e *tenere deuia Istoria ; e che per tutto possa così corretta correre, etl anche di nuovo ristamparsi. Con che, baciando a Vosignoria illustrissima humilmeute le mani, me lé offero di cuore. Di Roma li 6 di 0ttobrc 1621. a I)i W. S. illustrissima e reverendissimia umilissimo ed affezionatissimo servidore, il cardinale Bevilacqua. a Al sig. cardinale Borromeo, Milaiio. » Superioris autem decreti, a sacra Indicis congregatione conditi, mentio itidem habelur in librorum prol)il)itorum Elencho, per Franciscum Magdalenum Capiferreum, ejusdem congregationis secretariuni digesto. Littera enim B in eo sic legilur : • Bernar* diiii Corii Historia Mediolanensis non permiutatur, nisi correcta. In Decreto 16 Martii 1621. ) XI. ()uam falsa porro sit et adulterina ejusmodi asseruio, sanctus ipse Ambrosius per aurea scripta sua, catholicæ per orbem universum Ecclesiæ probauissima, coimimonstret : eoque in primis commonsiret loco, ad quem Landulphus itidem ipse superiore numero 4 provocabat. Locus autem ille ciira dubium est libri De ofliciis primi caput quinquagesimum sinrtil et ultimum. Quocirca eliam illud idem caput in altero eorum Landulpbi exemplaritim, quæ in capituli metropolitani bibliotheca custodiuntur, ego vidi charactere satis recenti adnotatum in ora niarginali, juxta eum Landulphi textum exstante, ac siimul quidem cum hac protinus censura , meo etiam judicio veracissima : * Vide locum inale res latum, et male intellectum. Unde maxima corruptela ecclesiæ Ambrosianæ, et perniciosi tumulius, eu querelæ toto hoc libro expressæ. • XII. Eo igitur loco sanctus Ambrosius, mul:a præfatus de virtutibus in Levita et aliaris ministro necessariis, hunc in modum prosequebatur : • l'e castimonia autem quid loquar ? quando una tantum nec repetita permittitur copula. Et in ipso ergo conjugio lex est non iterare conjugium, nec sccuudæ conjugis sortiri conjunctionem. ' » El ccce nobis manifestum jam est, quemadmodum locus ille a Landulpho male referretur. Inspiciamus nunc, quemadmodum male pariter ab ipso intelligeretur.Vcrum enim Ambrosii hoc in loco sensus hic est, ut evangelicum Levitam ordinari , sive ad sacrum ejusniodi ordinem promoveri, non liceat, si conjúgium jaui ante iteraverit, hoc est, si post oi itum primiæ uxoris alteram duxerit, ac propterea digamus sit. Illiim enim debuisse tantummodo monogamum esse, ac præterea post eam promotionem debere ab officio coiijugali penitus abslinere; sic enim lege sancitum esse. Huc igitur absque dubio spectant Ambrosii verba proxime recitata, necnon etiaim deinceps recitanda. XIII. In hanc enim sententiam sic etiam progreditur Ambrosius : • Quod plerisqiie mirum v*. relur, cur etiam ante baptismum iterato conjugio ad ejcctionem muneris et ordiuatio;;is prærogat,vam impedimenta generentur; c;im etiaiu (it:ii ia oijesse. iion soleant, si lavacri remissa fuerint sacraineulo. Sed intelligere debemus quia in |)aptismo culpa, dimitti potest, lex aboleri non potest. In conjugio, non culpa, sed lex est. Quod culp;e est igi.ur, iu baptismate relaxatur; quod legis est, in conjug.o mou solvitur. » Uu enim Rober,us cardinalis l3ellarminus de membris Ecclesiae milit;ifitis libro primo, qui est De clericis, capile vigesimo quarto, § Aul. Hieronymi vero, sapicnter docebat t ol)servanuum est conlroversiam fuisse inter veteres Patres: an qui unam uxorem babuit ante baptismum, eaque inortua alteram duxit post baptismum, bigau$us cen* epistola ad Oceanum contendit ejusinodi homiuem non esse bigainuim, propterea quod per baptisinum sit factus nóvus honio ex veteri, et nihil ei nocere possit eorum quæ fecit ante baptismum. Et sane iuiic sententiæ multum favet canon 17 apostolorum, qui diserie prohibet episcopum fieri qui p0st bajtismum bis nuptias celebravit. Contra vero Aiubro$ius, Innocentiùs, et Augustinus locis citatis contendunt omnino habendum bigaimum qui duas uxores liabuit, sive ante haplismum, sive post baptisimum. Nam baptismns diluit peccata , non solvit conjugia, et renovat hominem quantum ad vetustatem vitioriim, non quantum ad ea quæ recte se habent. Atque hæc $ententia tandem prævaluit, et ab universa Ecclesia recepta est. Neque obstat canon aposuolicus. Fortasse eiiim eo tempore propier hominum »aucitatem dispensabant apostoli cum illis qui ante É uxorem unam vel plures habuerant, módo non habuissent plures post baptismum. Neque enim est, hoc præceptum Apostoli (nempe Pauli, primæ a I Timótheum, capite 5) omnino intlispen§abile. » Ilactenus Bellariùinus ibi. Sed ad ejusdem senlentiæ confirmationem nobis placeat sanctum itidem Augustinu:n loco per ipsum indicato audire. Libro eniim 20, De l)ono coijngali, capite: 18, sic ille sentiebat : • Quod acutius intellexerunt qui nec eum qui catechumenus vel paganiis habuerit alteram ordinándum esse censuerunt. De sacramento enim agitur, non de peccato; nam in baptismo peccaia oiimnia dimittuniur. Propter sacrameuti auiein sanctitatem, sicut feinina, etiamsi catechumena fuerit vitiata, non potest post baptismum iuter Dei virgi

sendus esset, necne. Nam sanctus Hieronymus in A tioribus locis cum ministerium gererent vel etiam

mes consecrari, ita non absurde visum esl eum qui.

excessit uxorum numerum singularem, non peccatum aliquod commisisse, sed norimam quaintlam sacrameiìti amisisse, non atl vitæ bonæ merituim, sed aul ordinationis ecclesiasticæ signaculum necessariam. • Sed hinc ad Aml)rosiiiim revertamur. XlV. llle vero sic etiam subinde protinus interrogat : t Quomodo antem potest hortator esse viduitatis qui ipse conjugia frequentaverit? » Quod quidem ärguiiìenti génus tametsi pr9prie ab Amljrosio in eos dirigatur qui a primis nupliis ad secunilas transierint, quibiisqiie propterea promotio sacrum ad ordinem negabatur, non immerito tamen a catholicis doctoribus secundum proportionem accommodatur iis etiam ministris qui post sacram ordinationem oflicio conjugali operam darent. Bellarminus nominatim libro pariter primo De clericis, capite 19, varia enumerans impedime.ita quæ conjug le officium sacerdotibus aliisque sacratis ho.niíiiijus afferret, id etia;m enumerat : « Tertio impedit e!Iieaciam prædicationis, ut Ambrosius docet libro primo De officiis, capite ultimo. Quomodo euim efficaciter exhortabitur viduas et virgines, qui liberis perpetuo operam dat? » Similiter etiam Gregorius de Walentia in libro De cælibatu, capite 5 :

[ocr errors][merged small]

sacerdotium , filios susceperunt : et id lamquam usiu veteri defendunt, quando per intervalla dierum sacrificiuin deferebatur, et tamen castificabatur elia iu populus per biduum aut triduum, ut ad sacrificiu uu purus accederet, ut in Weteri Testamento legimus. Et lavabat vestimenta sua. » Quem tamen prætextum liac Ambrosius illico refellit ratione : • Si in figura tanta observantia, quanta in veritate? Disce, sacerlos atque Levita, quid sit lavare vestimeiuia tua, ut mundum corpus celebrandis exhibeas sacramenuis. Si populus sine ablutione vestiimentorum suorum prohibebatur (Erod. xix) acceilere ad hostiam suam, tu illotus menle pariter et corpore audes pro aliis supplicare, audes pro aliis ministrare? » VI. Et hactenus quidem satis a nobis examinatus sit prior ille sancti Ambrosii locus, quem sibi Landulphiis pro suo errore usurpabat in testimonium. Videamus nunc, quemadmodum sanctus idem doctor eamdem sentem;iam suam diserte aliis eliaiu in locis expresserit. XVII. Certe autem libro De dignitate sacerdotali, capite 4, explicans illud apostoli Pauli ad Timotheum primæ capite iii : Oportet episcopum csse unius uroris virum, sic habet : • Si ad superficiem tantum litteræ (sive ad sensum litteralem) respiciamus, prohibel bigainum episcopum ordinari. Si vero ad altiorem (sive ad mysticum) sensum conscendimus; inhibet episcopum duas usurpare Ecclesias. Et si adliuc iiulrorsus profundiora perscruleris; monet , ne, post catholieum dogma, sensum inveniatur episcopus habere hæreticum, sed Christianam tantum orthodoxam et catholicam sibi associet filem, ut unius tantummodo uxoris et catholicæ Ecclesiæ vir episcopus vociteuur. » Et aliquanto post, explicans illud item, quod ab eodem Aposlolo ibidem objectum legitur : Domui suæ bene præesse, filios habentem subditos cum omni custitaie, s:c etiam inquit : « Domui suæ bene præesse potest, qui corporis sui servaverit castitalem. l)omui, inquit, hoc est, corpori suo tali jure dominetur, ut non sub;latur ipsius voluntati, me desiderio luxuriæ deditus in præcipitium demergatur, sed potius filios suo castitatis exemplo ad pudicitiæ regu!am, doceau. Nam si quis domui suæ præesse nesciat, quomodo Ecclesiæ Dei diligentiam adhibebii ? Ifoc est ei;im de quo superius diximus : Qui cordis sui domum excolere non valet, quomodo plurimo:um adhibebit diligentiam? » XWIII. Et rursus in epistola ad Ecclesiam Wercellensem, quæ, secunduim Romanam editionem, a S:xto papa quisito, cum cardinalis esset, emendata mi, et pon.ificio postea diplomate commendatam, vigesima quinta est f:bri tertii Epistolarum, hæc habet : v llæc pos:ii, quæ cavenda acceperiim. Virtutum autem magis;et Apostolus est, qui cum patientia redarguendos doceat contradicentes, qui unius uxoris virum praecipiat esse, non quo extorrem excludat

[ocr errors]
[ocr errors]

conjugali castimonia servet ablutionis suæ gratiam; neque iterum ut fiiios in sacerdotio creare apostolica invitetur auctoritate. llabentem enim dirit [.lios, non facien:em, neque conjugium iterare. Quod ideo iioil prætermisi, qu.a plerique ita argumentantur : Unius üxoris virum`dici post baptismüm habitæ, eo quol baptismo vitium sit ablutum, quo afferebatur impediiìmentu.n. Et viiia quidem atque peccata diluuntur omnia, ut si quis coiiiaminaverit s;uum corpus cum plurimis, quas i,iila conjugii lege sociaverit, remitiant ir ei oinnia; sed coijügia non resolvuntur, si quis ileraverit. Culpa eniim Iavacro, non lex, solviiur. Nulla enim culpa conjugii, sed lex est. Quod legis est igitur, non remituitur quasi culpa, sed tenetur gj lex. I,leo el Apostolus legem posuit, dicens : Si quis sine crimine est, unius uxoris vir. Ergo qui siné crimiiue est, unitis uxoris vir, temetur a;l'egem sacerdotii suscipien Ji; q"i au:eni itera vcnaui, sed prærogativa exuitur sacerdotis. Diximus quid legis est; dicamus etiam quid rationis. Sed prius cognoscamus non solum hoc Apostolum de episcopo et presbytero statuisse, sed etiam Patres iii concilii Nicaeni Tractatu addidisse, neque clericum quemquam debere esse qui secunda conjugia sortitus sit. Quomodo enim potest consolari viduaum, honorare, cohortari ad custodiendam viduitatem, servandam marito fiulem, quam ipse priori conjugio non reservaverit? Aut quid interesset inter poptilum et sacerdotem, si iisdem astringeretur legibus ? Debet praeponderare vita sacerdotis, sicut præponderat ratia. Nam qui alios præceptis suis ligat, debet ipse egitima praecepta in se custodire. » Hactenus in ea sanctus Ambrosius epistola. XIX. Ad preeationem nune progredior illam quam idem Ambrosius primam concinnavit, ut semetipsum reliquosque suos sacerdotes ad celebrationem sacrosancti missæ sacrificii præpararet ; quæ precatio legitur etiam prope finem tomi ejus operum quinui, hóc est, ante hymnos ipsius. Illic enim, non procul ab initio, has item ad Deum preces fundebat : « Rex virtutum, castitatis et integritatis amator, Deus, coelesti rore benedictionis tu;e exstingue in corpore meo totum fomitem ardentem libidinis, ut maneat in me tenor totius castitatis animæ et corporis. Mortifica in me carnis stiamulos, et oinnes libidinis commotiones, et da mihi veram et perpetuam castitatem cum cæteris douis tuis, quæ tibi placent in veritate, ut sacrificium laudis casio corpore et mundo corde valeam tibi offerre. Quanta enim, Domine Jesu Christe, cordis contritione et lacrymarum fonte, quamua reverentia et tremore, qiianta corporis castitate et animi pmritate istud divinum et cœlesle sacrificium est celebranulum, ubi caro tua in veritate sumitur, ubi sanguis tuus in veritale hibitur, ubi summa imis junguntur, ubi adest præ

rii conjugitim, culpam quidem non habet coinqui- A (Lucæ primo) fungebatur sacerdotio, sicut contine

[ocr errors]

sentia sanctorum angelorum, ubi tu es Sacerdos et C

Sacrificium mirabiliter et ineffabiliter constitulus! Quis digne hoc celebrare poterit, nisi tu, Deus omnipo'ens, offerentem feceris dignum ? »

XX. Postremum nobis nunc est ut in ejusdem, quam contemdimus, veritatis testimonium veniant etiam commentaria in Epistolas sancti Pauli, quæ communius sancto Ambrosio ascribi solent, quaeque in ea etiam, quam supra memorabam , editione l{omana et emendatiori legitimis ejus operibus conmumerantur. In commentario enim primæ ad Timo1heum Epistolæ, ad ea capitis tertii verba : 0portet e;iscopum esse unius uxoris virum, ita prorsus interprefatur : • Quamvis secundam numero uxorem non sit habere prohibitum, ut tamen quis dignus ad episcopatum sit, eliam licitan debet spernere, propler sublimitatem ipsius ordinis, quia cæteris melior debet esse, qui cupidus est sedis illius. » Et aliquanto post, ad ea verba : Diaconi sint unius naroris viri, sic item progreditur : « Ea quæ minus dixerat de ordinatione diaconatus, nunc subjecit. Ostendit etiam, ipsos unius uxoris viros esse debere, ut hi ad ministerium Dei eligantur, qui non sunt egressi consuilutum Dei. Ilomini enim unam uxorem. decrevit Deus, cum qua benedicatur; nemo enim cum secunda benedicitur. Qui si filios bene gubernaverit, et domos suas, id est vernaculos, aut domesuicos, poterumt digni fieri sacerdotio, et fiduciam habere apud Deum, ut sciant se posse impetrare, quod postulant; jam de caelero se ab usu feminæ cohibentes. Weteribus enim idcirco concessum est levitis aut sacerdotibus uxores ad usum habere, quia inultum tempus otio vacabant a ministerio, aut sacerdotio. Multitudo enim erat sacer,lolum, et magna copia levitarum, et unusquisque certo tempore serviebat divinis cæremoniis secundum instiiutum David. llic enim viginti eu quatuor classes constituit sacerdotum, ut per vices deservirent. Unde ALia octavam classem habuit; cujus vice Zacharias

tnr in Paralipomenon, ita ut, tempore quo non illos contingebat deseryire altari, domorum snarum agerent curam. At ubi vero tempus imminebat minisierii, piirificati aliquantis diebus accedebant ad templum offerre Deo.Nunc autem septem diaconos esse Qpogtet, et aliquantos pre-liyteros, ut bini sint per Ecclesias, et unus in civitaie episcopus; ac per hoc omnes a conventu feminæ abstinere debere, quin necesse est eos quotidie præsto esse in ecclesia, ' nec

habere dilationem, ut post conventum legitime purifi- .

centur, sicut veteres. 0inni enim hebdomada offerendiim est, etiamsi non quotidie peregrinis, incolis 1amen vel bis in hebdomada; etsi nón desint qui fere quotidie baptizentur ægri. Nam veteribus ideo

concessum est, quia multo tempore in templo non videbantur, sed erant privati. Si enim plebeiis homi- ,

nibus orationis causa ad tempus abstinere se pr;ecipit (sanctus Paulus, primæ ad Corinthios cápite vii) ut vacent orationi, quanto magis levitis aut sacerdotibus, quos die noctuque pro plebe sibi commissa oportet orare? Mundiores ergo esse debent caeteris, quia actores sunt Dei. »

[ocr errors]
[blocks in formation]

parte inter primordia operis disserit (lè inlerpréti-.

bus Epistolàrum sancti Pauli, pagina mihi 24, eu in caput septimum, ac versum undecimuum Epistol;e primæ ad Corinthios. Mlem,ini vero etiam me niultis abbinc annis legisse luculei;uam ejusdem argumenti lucubratiunculaim, separatim ediiaim, et a Nicolao Rusca contextam, et a cardinali Baronio comprobatam. Quam cum ego religioso cuidam ex ordiné Pra*dicatorum, et e Ruscarum cognatione commodassem ut sæpe mihi accidit) amisi. Nicolaus autem ille tusca erat sacræ theologiæ doctor, Sondrii in Walle Teliima archipresbyter, ' et Federico cardinali archiepiscopoque nostro Borromæo dileclissimus, mihique amicissimus, necnon etiam studiosissimus catliolicæ fidei propugnator. Quocirca etiam iniquissime tandem ab hæreticis anno Domini supra millesiuuuum sexcentesimum decimo octavo mecatus est, ejusque vita et mors a Joanne Baptista Bojacha, juriscónsulto Comeiisi, latine descripta et Comensibus typis anno sæculi ejusdem vigesimo primo evulgata circumfertur, sicut etiam ipsiusinet Nicolai liber, anno sæculi superioris nonagesimo octavo editus, quo acta disputationis Tiranensis adversus Calvinum, et iminisiros Calviiui defensores continentur. Sed hinc ad R$ præsenlis capitis institutum redeamus.

ro ea igitur sua et aliorum sententia Bellarminus multas coiligit causas et ration es, et inter illas hanc quoque noiuinatim tertio loco , quod inter multa quæ talium auctor Cominentariorum exposuerit contra Sancli Ambrosii sententiam, ita plane in Commentario primæ ad Timotheum exponat illud item capitis primi, Regi sæculorum, immortali, etc., contra quani scilicet Ambrosius ipse revera expo

sueriu libro secundo De fide, capite primo ac tertio,

et libro tertio, capite secundo. Quid si vero Commentaria illa vere fuerint a sancto Anibrosio coiu

posita, sed ab alio postea nonnnllis in locis depra- A primo De alliciis, capite ultimo, et libro De dignitate uiam ab uxoribus videmus imprimis fuisse requisitam C

vata ? et in iis nominatim quos Bellarminus aliique opinionis ejusdem homines reprehendunt, sed non iii eo quem supra ego producebam ; quippe cum i!!e plane consentiat cum caeteris illis lucubrationilons Atulorosio nostro indubitanter adjudicatis, nec ab ullo vitiatis. Quocirca si quis etiam constanter altercari velit, ut orlicusque contendere Commen1aria illa nullo mo:lo ascri!)i posse Ambrosio nostro, ego sane in praesenti non valde repugnabo. Ad præsentis enim qnæstionis et , apitis institutum satis etiam mihi sunt reliqua illa superioribus illis e locis deprompta, ut s:immatim ostendere mox aggre lior. XXII. Ea quippe tres habent hasce partes : videlicet expositionem litteralem illoruin sancti Pauli verborum, quibus præscrii)ebatur ut episcopus esset unius uxoris vir; cessationem ab usu conjugii. stea quam susceptiis fuerit ordo sacer; differeniiam ;;; eteris ac Novi Testamenti ministros : quae quidem partes mihi abunde ad præsens institutum sufficiunt. XXIII. Secundum Ambrosii ergo expositionem, sanctiis Paulus in ea Epistola pr;escribebat ne qui post primæ uxoris obitum alteram duxit ad episconatum vel ad diaconatum admitteretur. Bene autem ËÎÂÀïí, lil)ro primo De clericis, capite 23, veram excutiens eorum sancti Pauli verl)orum intel\igentiam, non dubitavit affirmare : ' Sententia catholicæ Ecclesiæ semper verba illa beati Pauli ita intelligenda esse docuit ut proliibitum sit sacris or«linibus initiare eos qui quovis modo bigami fuerint. Quam sententiam probai*e possumus tribus argutuentis. » His ergo subinde illam optime probat; et primo quidem sacris et litter s, secúndo ex tempore Quo sanctus Paulus hæc scripsit, tertio ex auctoritate Patrum, qui semper hunc locum de monogaiuia ita intellexerúnt ut non liceat episcopum vel liavonum creari eum qui duas uxores, etiam diversis $; habuerit. Inter hos ergo Patres, post Tertullianum ac saiictum Epiphaniùm, testimonio etiam utitur Ambro§ii. Ejusqüe verba sunt lujusmotli : « Tertullianus libro primo ad uxorem. Qiantum fiilei detrahant, quantum obstrepant sanctitati nuptiæ secundæ, disciplina Ecclesiæ ei præscriptio Apostoli ιleclarat, cum I)igamos non siiiit præsidere, cum viiluam allegi in ordinationem, nisi univiram, non concedit. » Quibus Tertülliani verbis illico subdit Bellarminus ; • Neque dubium est quim per bigamos intelligat eos qui •luas uxores habuérunt, non simul, $yd unam post alteram. Nam de hac digimia in toto libro loquitur; hortatur enim uxorem" suam üt, se jnortuo, non ineat secundas nuptias. Similia habet in libro De monogamia, et in libro De exhortatioiie :astitatis. » Et paulo post : v Epiphauius hæresi 50 Xatharorum. Quæ ad sacerdótium tradita sunt, ropter eminentiam celebrationis sacrorum, ea $equaliter ferri ad omnes putaverunt, cum audierint quod oportet episcopum irreprehensibilem esse, unius uxoris virum, continentem ; similiter et diaconum, et presbyterum. Itevera enim non suscipit sancta Dei prædicatio post Christi adventum éos qui a nuptiis, . niortua ipsorum uxore, secundis nuptiis conjuncti sunt, propter excellentem sacerdo!ii honorem ac dignitatem. Et hæc certo sancta Dei Ecclesia cum siiiceritate observat. Hæc ille. Ubi apertissime loquitur de digamiia pluriu m uxorum successiva, cum eos digamos appeilet qui, inoruma uxore, aliam ducunt, et cum Catharos reprehendat, qui ex hoc loco Pauli etiam laicis interilicebant secundas nuptias. » Ilinc autem IBellarminus ad sancti Ambrosii testimonitum ita progreJilur : , Ambrositis, libro x, epistola 82 ad Ecclesiam Vei cei!ensem, tractans hunc locum Pauli, unius uroris vir. Q'ii, inquit, conjugium iteraverit, culpam non habet {{)inquitati, sed prærogativa exuitui sacerdotis. » E. paulo post : « Sinilia habet Ambrosius libro

[ocr errors]

sacerdotali, capite 4. » XXIV. Securida pars, ex indul)itatis illis Ambrosii testimoniis a me summatiim deprompta , l:aec erat : Ut monogami, etiam illi qui, viventibus etiamnum suis uxoribus, sacros ad ordines promoti essent, nihiloininus ab usu matrimonii deinceps abstinere im perpeluum deberent. Quocirca hinc præsertium aperte refellitur maurimoiiiorum usus, qui A rialJi tempore apud clerum Mediolauiensem pariter ac Græcum vigebat. Qualis vero apud Mediolanensem ilie tunc esset, hoe jam vidimus praesentis libri quarti capite 3, num. 1. Qualis item apud Græcum tur;c esset, me profecto non poenitel' lioc jamdudum e doctissimi Bellarimini libro primo I)e clericis didicisse, neque nunc pudet ejus hac de re verba hunc in locum afferre. Cum ergo, capite 19, ipse conien1!erei cælibatum jure apostolico rectissime annexum esse sacras ordinihus, ita ut nec ducere uxores, uec uxoribus antea ductis uti liceat post ordinationem, positivo quidem jure, sed amiquissimo et æquissimo, et quod nullo modo expediat ut , hoc tempore relaxetur; tum vero duos sibi ad refellendum proposuit errores, unum Graecorum, alterum I.utlieranorum. Ac de Græcorum errore sic inquit : • Prior error est oportere clericos, antequam ordines saeros suscipiaut, uxores ducere, quia post sacros ordines susceptos non licet id facere, el nimis magno periculo fornicandi se exponit qui sine uxore vivit. Hujus erroris aliqui áuctoreim faciunt Nicolaum , uiium ex septem primis diacnmis. Sed, quidquid de hoc sit, constat Vigilantium hunc erroreuia expresse docuisse. De quo sic beatus Hieronymus initio libri contra Vigilanlium, proh nefas ! inquit, episcopos sui sceleris dicitur habere consortes; si tamen episcopi nominandi sunt qui non ordinant diaconos, nisi prius uxores duxerint, nulli cœlibi credentes pudicitiam. » Dehinc vero Bellariminus ipse sic prosequitur : « Hunc errorem receperunt Patres concilii Trullani circa ani;um Domini septingentesimum, ut palet ex canone 15, ubi profaua illa synodus damnat nominatim canones Romanæ ecclesiæ, et contrarium statuit, nimirum ut clerici ante subdiaconatum uxores ducant, et cum eis vivant poslea, in sacris ordinibus constituti. Tempore hujus synodi cœpit mos Græcorum, qui nunc est. Auctus autem est ei ¢onfirmatus tempóre Leonis iioni, quando dissidiuiu Græcorum a Laiiuis maxime crevit in multis aliis articulis. Unde exstat liber liuml)erti cardinalis, eo tempore scriptus de hac re coutra Nicelaum abbatem, qui hunc morein Græcorum tunc acerrime defei;debat. » Et aliquando post : « Synodus Truliana canone sexto prohihet ne episcopi , presbyteri , diaconi aut subdiaconi, post ordinationem suam. uxorem ducant, et canone quadragesiumo octava præcipit ut episcopus non coliabileuTuxori. » Sic etiam eodem capite Bellarminus postea colligit,

D • inorem Græcorum, quem nunc habent, non fuisse

primis sexcentis annis, ut palet (inquit) ex iisdem auctoribus (quos utique multos jam produxerat) necnon ex Chrysostomò, Hieronymo, et Leone locis citalis. » Et rursus capite 21 : ' Ad tertium (inquit) dico illos canones non esse ullius approbali concilii. Nam vera sexta synodus nullos câiiones edidit, ut patet ex septima synodo, actione 4 et δ, sed post sextam synodum quidam episcopi conveneruut Constantiiiopoli, et in pa!atio iinperatoris Justiniani secundi, quod Trullum dicebatur, canones istos ediderui.t liomine sextæ synodi. Caeterum lios canones non solum nullus Itoiiiamus pontifex prol)avit, sed etiam aperte improbavit Sergius papa, qui tunc sedebat, ut IBeda scribit in libi o I)e sex ætatibus, in Justiniano; et Paulus Diaconus, libro viii, capite 9, De rebus Romanis : Vocat autem l}e{a erráticam synoduin coetum illorum Patrnm , qui hos canones ediderunt. » Et pauculis interpositis, de synodo hac Trullana sic addit : « Non pefumittit ut ulii clerico, post sacrorum ordinum susceptionem, liceat uxorem (lucere, sed solum, ut liceat uti uxore ante or.inem ducta. Et hoc etiam non permittunt episcopis, sed solum inferioribus clericis, ut patet ex canonie 6, 12, et 48. • Hacteiitis pro instituto nostro Be!larininus, ut aperte dignosceretur qi:alis apud Græcos esset malrimoniorum usiis Arialdi nostri tempore, quam que concors ille tunc esset cum cleri Meuiolanì-tisis usu. Aecipe nunc quemadmodum contra talem matrimoniorum usum, a clero sive Latino sive Græco usurpatum, idem Bellarminus, eodem illo capite 19, arguimentatus fuerit Ambrosii etiam ttcs; ri 1estimonio, posteaqua:m multos alios Patres tam Graecos quam Latiiios eidem illi u-ui opposuisset. « Ambrositis (his utique verbis utebatur illic Bellarminus) libro primo De ofliciis capite ultiino : Inoffens'im, inquit. exhi!;endum et immaculatum ministerium, mec ullo conjugali coitu violandum cognoscisis, qui integro corpore, incorrupto pudore, alieni etiam ab ipso ( oiisoriio conjugali, sacri ministerii gratiam recepistis. Quod ideo iioii præterivi, quia in plerisque ahditioribus locis, cum iministeriuiii gererent, vel etiam sacerdotium, filios su- ceperunt. » Idem in epistola 82 ad Ecclesiam Wercellensem : v liabentem, inquit, filios, dixit Apostoitis, non facientem » etc., Et in caput primum (verius tertium) Epistolae prii:i;e ad Timotheiin : * Deinceps, inquit, ab usu femin;e cohibentur, » etc. Etenim 1:11 a in hanc sancti Pauli Epistolam Commentaria Bellarminus hoc loco inter veros Am!;rosii uostri felus coinptitabat, ut ego quoque supra observabam. XXV. Sed oper;e pretium est una cum eodem Bellarmino tertiam quoque illam in Aiu:, rosii testimoniis examinare partem, quam ego innuebam, et ex ea simul cum ipso argumentari. Quippe, capi:e illi» 19, pro clericorum caelibatu sibi aul probaimium proposito, multa collegerat Novi Testamenti promumliata; cum probationem suam sic etiam confirmavit : • Prælerea in Veteri Testamento continen

in iis qui Deo propinquaturi, vel rem aliquam sanciam tractaturi erant. Nam Exodi xui præcipitur ut comesturi agnum paschalem renes suos accingerent; quo significabatur, ut Gregorius exponit, homilia 22 super Evangelia, debere eos carnis voluptatem edomare qui agnuin paschalem comedunt; Exodi xix, cum populus legem a Deo accepturus esset, ait illis Moyses : Estote parati in diem tertium, et ne appropinquetis uxoribus vestris. Quo testimonio utitur Ambrosius libro primo De ofliciis, capite ultimo, ad proliandam contineutiam clericorum. » Atque hoc quidem illud est quod proprie hoc loco nos intendimus; sed nihilominus cum eodem Bellarmino ad ul)eriorem probationem progrediamur. Subdi1 ergo deinceps : ' Item, Exodi xxviii, præcepit Deus ut Aaron el filii ejus, cum ingrederentur tabernaculum, feminalibus lineis a remibus usque ad femora tecti essent. Quo exponit Beda lil)ro tertio I)e tahernaculo, capite ix, significatum esse debere sacerdotes Novi Testamenti aut virgines esse, aut contracta cum uxoribus fœdera dissolvisse. ltem, libri priiui Regum capite xxi, noluit Achimelech sacerdos dare David panes propositionis coiuedendos, nisi prius intellexisset enim ab uxore aliquandiu se contiiiuisse; ex quo deducit beatus Hieronymus in caput primum ad Titum perpetuam requiri in sacerdotibus continentiam etiam ab uxoribus, qui corpus Clirisii, quotl illo pane propositionis siguificah: tur, conficiu:.t, edunt aliisque trädunt. Den:que ex libro primo Para|,poiuenon, £;£ xxiv et Luc;e i, colligitur sacertiotes Veteris Testamenti per vices suas iuinistrare solitos, et toto, eo tempore quo ministrabant in 1abernaculo, a domo et uxore abfuisse. Ex quo uiedueunt Siricius papa in epistola ad iJiumericum, cu Innocentius primiis in epistola ad Wietricium, necnon Beda iii caput primum Lucæ, quod si illi leimpore quo luministrabant ab uxoribus abstinebat;t, -

A omnino decere ut sacerdotes nostri, qui non per vices, sed semper ministrant, semper ab uxoribus se contineant. » Ilæc ibi Bellarminus, XXVI. Cum igitur indubitata illa sancti Ambrosi; testimonia (loctrinam ejusinodi contineant, cumque pro indubitato simul ille supponatur de sacrorüm sive Græcorum sive nostratum ministroruin c;eliljaui non aliter unquam judicasse quam suis in li!)ris lurulenter et expresse judicaverit, consequietus profecto est ut inexcusabilis temeritatis et impudenti;e nt, tam evadere non possit qui eum nihilominus conten'at fnatrimoniis favisse illis, qu;e Græci, vel etiam nostrates sacerdotes unquam usitarii, 1. Negat enim divinus ille doctor, præciseque negat ejusmölli niatrimonia fuisse a sancto apostolo Paulo approbata, si contracta fuerint ab iis qiii mox aul 0rdinem Sacrtum promovendi essent. Negat eorum usum esse l:rium premotis ad ordinein Sacrum, eorumque pa:iier usum congruere uegat ministerio Testair.enti Novi proprio, quod longe majoris est dignitatis et sanctitatis quam esse Testamenti Veteris iuinisterium. Et hæc quidem p!a1:e jam constant ex ipsismet A iibrosii verbis jain supra recitatis, seil planius aiiquanto eiiain constabuiit, si paulo minutius insu£ et accuratius ipsasmet examinemus assertiones mistoricorum quos nobis supra opponebamus. XXVII. Datius in primis Anil)rosium asserebat ejus u!issensionis constitutum fuisse arbitrum ab ejus Patribus concilii, Constantinopolitana in urbe congregati, cui tuiic etiam ipse interesset. IIoc auteiiu concilii nomine non aliud profecto intelligere poiuit quatu Constantinopolitanuju oecumenicum, quòd (ut bene computat Baronius) anno Domini treceiitesimo octogesimo primo celebratum fuit, et cui centum quinquagintä episcopi citra omnem controversiain ea in urbe interfuerunt. Atqui certissim.um etiani ex alverso est neque Damasu:u papam ueque Aimlorosium nostrum illic interfuisse, sed solos interfuisse orientales episcopos, ac propterea etiam, noii alium quam ipsos ei tandem subscripsisse. Concilium quippe illud auctoritate quidem Damasi papæ (sive per ejus litteras, ab imperatore Theodosio Seniori:

ad orientales episcopos transmissas) convocatum ,

illuc fuit; atqui non ipsemet Damasus, nec alius quispiam ex occidentalibus episcopis illuc perrexit. Et hæc quidem omniumh eiiain ecclesiasticorum per ea tempora historicorum consensu testatissi;ma sunt. Quocirca etiam Bellarminus De conciliis et Ecclesiu l.bro primo, capite 5, posteaquam Constantiuopolitam.uum hoc concilium inter generalia et a pontifice I{omano approbata secundo loco numerasset, ita sur.rdit : w Est vero animadvertendum, in hoc coucilio neminem adfuisse ex provinciis occidentalibus. Siqui lgim |)aniasus papa lloinæ coegerat synodum occidentalium, atque ad eum locum invitaverat episcopos qui Constantinopoli convenerant, ut eo modo lìomæ celebraretur Coucilium plenissimum. Sed quia Patres orientales justis de causis ßomaim D venire non potuerunt, accepit Damasus excusationem eorum, et animis ac seulentiis du;e ill;e synodi conjunctæ sunt, ac si una et eadem fuissent. Atque propter liujusluotli conjunctionem habita est syuodus Coiistantinopoii!ana una ex œcumenicis et legitiinis synodis. Wille Theodoretum libro primo Historiae , cápite 9 et 10. » Ilactenus Bellariminus. De qua tamen Orientalium excusatione paulo aliter seiis.u IB:ironius ad annum Chrisli 582. Non igitur re vero illic adfuit Ambrosius, ac propterea ::e concilii quidem illius Patres dijudicatioi:em illius dissensioni ci soli reservarunt. XXVIlI. Sed illud etiam huc accedit quod nemo, veterum scriptorum asseruisse unquam legitur talem illam dissensionem in eo fuisse concilio excitalaru. Quod si etiam tunc ibi fuisset excitata, ibique tunc pariter Ambrosius ipse adfuisset, ne credibile quidem Videtur eos Patres ei soli reservare voluisse hoc judicium, quod alioqui de re sane gravissiima esse;

[graphic]
« VorigeDoorgaan »