Pagina-afbeeldingen
PDF

sae subsequens ex ms. codice Bigotiano deprompta. A modo potest, qui panis est, corpus esse Christi? conse

Nunc autem remanent accensi per totum missæ officium, quo finito celebrans et ministri in sacristiam recedunt, præeuntibus duobus ceroferariis cum cereis ardentibus. {64} Incensum sacerdoti in thuribulo offeratur. Id est, incensetur : quod de thurificatione altaris non est intelligendum. (65) Quam finitam versus sequatur. Ordinarium ecclesiæ metropolitanæ : Statutum est in Ecclesia Rotomagensi per totum annum versus offerendarum secundum suum ordinem cantare, et sub anathemate jussum ne dimittantur propter cleri negligentiam, nisi presbyter fuerit promptus ad : Per omnia. (66) Cantor aquam linteo coopertam in festis diacono deferat. Idem Alcuinus in libro De divin. ofliciis hisce verbis edocet : Cantores more levitarum, qui omnia necessaria taberuaculi proridebant, quærunt aquam ad fontem, et servant eam coopertam usque ad tempus sacrificii, et sic eam mundam offerunt. Gemma animæ similiter de antiquo ritu missarum 1. 1, c. 38, De cantoribus : Unus cantor oblatam cum favone et rinum cum ampulla offert, alter aquam rino admiscendam praebet. ld non est hodierniusus. (67) Aliis diebus ministret eam acolythus. In hac nostra diœcesi tam in feriis et Dominicis, quam fesuivis diebus ab acolytho offertur. (68) Sacerdos oblationem ita componat. Micrologiis, De eccles. observat., cap. 10. 0blata in corporali posita, calix ad de rtrum latus oblata ponatur, quasi sanguinem Domini suscepturus, quem de latere Dominico profluxisse credimus. (69) incensum desuper offe:at. Juxta decretum concilii Rotomagensis sub Joanne I, archiep. Itotomag., c. 1 : Ut tempore quo Evangelium legitur, finitoque offertorio super ob!atiouem incensum in mortent rid.licet Redemptoris nostri ponatur, decrevimus. In ecclesia cathedrali inceusatis oblatis et aliari, inceusato etiam sacerdote, in circuitu altaris defert liaconus, qui incensatis regum tumulis et altari sanctae Mariae acolytho reddit thuribulum, qui nec clerum nec populum thurificat. 107 (70) Subdiaconus vero, si fuerit, acolytho. Eodem inodo Ordo Romanus, de oflicio missæ : Quando inchoa* canonem venit acolythus sub humero habemus sindonem in collo ligatam, tenens putenam ante pectus snum in parte dextera usque ad medium canonem. Et (;emma animæ de antiq. ritu miss , c. 48: Acolythus iufra canonem patenam involutam tenet, quam hic subdiaconus defert. IJunc rit:iin observat Parisiensis E. clesia; verum in Ecclesia Itotomageiisi, non acoiythiis, sed patenam tenet subdiaconus. (71) Dominici corporis et sanguinis consecrationein. Consecrationis nomen duobus modis apud Iiiurgicos accipitur, vel pro conversione panis et vini in Christi corpus et sanguinein, vel pro ipsa, ut mystice foquaumur, corporis et sanguinis commistione. Priori sensu intelligendtis est sanctus Ambrosius, lib. iv, De sacramentis, cap. i, cum ait : Quo

cratione. Consecratio igitur quibus verbis est, et cujus sermonibus ? Domini Jesu. Et paulo posl : Non erat corpus Christi ante consecrationem ; sed post consecrationem dico tibi quod jam corpus est Christi. Ad posteriorem de quo hic sermo, referenda sunt verba illa S. Laurentii ex libro. 1 0fficiorum ejusdem Ambrosii , cap. 41 : Cui commisisti Dominici sanguinis consecrationem, cui consummandorum consortium sacramentorum. Sic enim constanter legenduma est hoc loco, et in aclis ejusdem S. Laureiutii, ex antiquis codicibus, non sanguinis dispensationem, ut perperam habent recentiores. Nam Dominici sanguinis consecralio, id est, cum parte oblatæ in calice commistio, diaconi custo.liæ et ministerio committebatur. Quod munus consummandorum consor;iumu sacramentorum aptissime ibidem appellatur. PR. Et concilium Aquisgranense habitum A. D. 8i6, p. 555, edit. Sirmondi, cap. 7 : Sine ipsis sacerdos nomen habet, officium non habet, nam sicut in sacerdote consecratio, ita et in ministro dispensatio sacramenti est, etc. Eadem Isidorus, lib. ii De oflic. ecclesiast., cap. 8. (72) Oblata quatuor partes calicis tangat. Idem habetur apud Ivonem Carnotensem, epist. 255, et in Ordine Romano, in antiquo ordine missæ : Pontifex e latere tangit calicem duas faciens cruces. Tres nunc foriuantur cruces; monent autem rubricarum Missalis comuicntatores cavendum, 108 iie oblata labium calicis tangat hostia, ne fragmeuta inde fiant, et inter alios Bartholomæus Gavantt;s ibi.

(73) 0ratione finita uterque calicem levent, et simul ponant et cooperiant. Ilodie diaconus non levat calicem, sed tantum discooperit, et post elevationem cooperit. 0lim calix levabatur a sacerdote et diacono, simul et deponebatur; verum non solus calix, sed etiam hostia in patena calici superposita, ul planum est ex lvone Carnotensi, epist. 255. Adverte autem apud auctorem nostrum nihil legi de elevatione corporis et sanguinis Christi seorsim, ut hodie fit simul atque panis et vinum consecrata sunt, ut a populo circumaslante adorentur: quem ritum non puto adeo esse antiquuim, cum nec in Sacramentario S. Gregorii, nec in Sacramentariis excusis, nec apud Pamelium reperiatur, quemadmodum nec in veteribus 0rdinibus Romanis, nequeapud Alcuinum, Amalarium Walafridum, Itabanum, neque in expositione missæ inferius edita, nec apud Micrologum, qui elevationis corporis, quæ fit simul cum calice antequam oratio Dominica recitetur, mentionem facit.

(74) Altare diaconus osculetur, deinde derteram sacerdotis scapulam. Ilaec non observantur in Rotomagensi Ecclesia.

(75) Subdiaconus diacono. lIunc ritum retinet Ecclesia Rotomagensis, sed Gemma ani:uæ, lib. 1, cap. 48 sic habet: Acolythus infra canonem patenam involutam tenet, quam hic subdiaconus defert : subdiaconus præbet archidiacono, quam ipse osculatam uni de dia

conibus ad tenendam, et corpus Domini in ea confrin- A Strabo, De rebus ecclesiasticis, c. 22 : Pacem ante dandum, ut in pluribus ecclesiis parochialibus diœ- A tuor Tem,'orum, Septembris, Adventus et Quadra

-gendum porrigit. (76) Alia se diaconum subdiaconumque communicet. Eadem enim hostia diaconus, subdiaconus et populus communicabantur, ut inferius demonSlratur. (77) Si autem opus non fuerit, tertuam sacerdos, aut unus ministrorum accipiat. Qui enim sacris altaribus olim ministrabant sacramenti hujus participatione digni judicabantur. Quod autem ad laudationem Toletani concilii spectat, Joannes noster videtur hic memoria lapsus, non enim in Toletano, sed in Braccharensi concilio imi exstat hæc prohibitio. (78) Summa necessitate timoris sanguinis Christi effusionis. Digna Mauriliani sæculi religione cautio; sed minus probata 109 intinctionis consuetudo, quam vitandam monet Micrologus, cap. 19, ac paulo post abrogavit concilium Arvernense A. C. 1095, «lum sanxit ut corpus Dominicum et sanguis Dominicus singulatim acciperetur. Diutius viguit abusus ille apud Anglos, nam in concilio Westmonasteriensi A. C. 1175 inhibetur, ne quis quasi pro complemento communionis intinctam alicui eucharistiam tradat. PR. (79) Unumquemque primitus osculetur, etc. Ordo Romanus De officio missæ et vetus ms. Benedictionale bibliothecæ cathedralis Rotomagensis huic loco concordant : Presbyteri ergo et diaconi osculando episcopum corpus Christi ab eo manibus accipiant, subdiaconi autem osculando manum episcopi ore accipiant corpus Christi ab eo. (80) Partem sibi accipiat, et partem subdiacono tribuat. Sic Ordo Romanus el vetus ms. Benedictionale ibidem : Ipse autem diaconus tenens calicem et fistulam stet ante episcopum, usquedum ex sanguine et corpore Christi quantum voluerit sumat, et calicem et fistulam subdiacono commendet ; et eidem diacono nimis caute procurandum est, ne quid in calice aut patena sanguinis vel corporis Christi remaneat. Il;ec et sequentia non usitantur in Rotomagensi Ecclesia. (81) A quo unus canonicorum pacem accipiat, quam in utroque choro majoribus distribuat, etc. 0sculum pacis olim in fine sacrificii dabatur, ut appareret populum ad omnia quæ in sacris mysteriis aguntur et in Ecclesia celebrantur praebuisse consensum. In 0rdine enim Romano De oflicio missæ hæc leguntiir : Erpleta benedictione (scilicet episcopali post Da propitius pacem) veniens presbyter accipiat pacem ab episcopo eamdem cæteris oblaturus. Item Alcuinus, De divinis ofliciis, tit. De celebratione missæ : Imprecata igitur pace incipiens a sacerdote dat sibi mutuo omnis Ecclesia osculum pacis, ut omnibus vera pace unitis fiat in eis locus Dei; et libro De significatione vestimentorum : Ab his personis dantur oscula mutuo in ecclesia, quae nullius titillationem libidinosæ suggestionis cogunt ercitare. llem docet Amalarius, lib. iii I)e ecclesiast. offic., cap. 52 De osculo pacis; Carolus Magnus, lib. 1 Capitular. apud Ansegisum, cap. 53. In Decretalibus Innocentii papæ: Ut paae detur ab ommbus confectis Christi sacramentis. Item Walafridus

communionem dari Innocentius IlI10 papa decretis suis instituit. Micrologus De eccles. observat., c. 18, Radulfus Tungrensis, De canunum observ., proposit. ull.; Gemma animæ, lib. 1, De antiquo ritu miss., c. 90 De canone, et c. 62 De pace Domini; Joannes Belethus in sua divinorum officiorum explicatione, c. 48; G. Durandus Mimatensis episcopus, lib. iv, Ration. div. offic., c. 55 De pacis osculo. ltem Joannes Stephanus Durantus, De ritibus Ec- lesiæ catholicæ, lib. ui, c. 54 De osculo pa« i , expositio missæ ex vetusto codice ; et OJo Cameracensis episcopus in Expositione canonis : Finis et consummatio sacrifícii fit de pace, ut maneamus in pace; unde et in consummatione sacrificii osculum pacis sumimus, quo

B et nostrum in sacrificio assensum participatione offe

rimus, et quod debeamus in pace manere, significamus. Quibus consonant Ordinarium Rotomagense ins. pluribus in locis, Missale Parisiense ms. 500 circiter annorum, in cujus canone, post Agnus Dei, sic legitur: Pax tibi, frater, et omnibus Christifidelibus. Missalia Rotomagensis Ecclesiæ A. C. 1516, 1527, 1576 et 1604, et Rituale Rotomagense sub Carolo Borbonio an. 1586 in canone missæ : Ilic capiat pacem si capi debeat, dicendo : Pax tibi, frater, et Ecclesiæ sanctæ I)ei. Missale autem Ecclesiæ Sarisberiensis in Anglia anno 1555 editum in canone sic haljet : Ilic deosculatur sacerdos corporalia in dextera parte et summitatem calicis, et postea diacono dicat : Pax tibi et Ecclesiæ Dei. IResponsio : Et cum spiritu tuo. Diaconus a dextris sacerdotis ab eo pacem recipiat, et subdiacono porrigat: deinde ad gradum chori ipse diaconus pacem portet rectoribus chori, et ipsi pacem choro portent uterque suæ parti, incipiens a majoribus. In festis vero et feriis quando chorus non regitur, pax a diacono choro apportatur per duos extremos de secunda forma. Riluale vero Rotomagense an. 1651, p. 1, pag. 400 : Præterea eadem auctoritate archiepiscopali cautum est, ut in omnibus missis (præterquam pro defunctis) post orationem : Domine Jesu Chris e qui dixisti, etc., par detur. In ea vero danda in missis solemnibus servetur ordo a memorato Joanne II in Libro rituali (quem ante annos 570 ipse tum Abrincensis episcopus venerabili Maurilio archiepiscopo et

p decessori suo obtulit) ita præscrip:us : Sacerdos, etc.

Item Missale Rotomagense anno 1668, De ritu celebrandi missam. Ilujus quoque mystici pacis osc ili meminerunt prisci Patres : 111 Auctor libri De Ecclesiastica hierarchia cap. De communione; Justinus martyr, Apolog. 2, circa finem; Tertu lianus, lib. De Orat.; S. Gregorius Nazianzenus. orat. 5 De pace ; S. Chrysostomus, lib. 1 De compunctione cordis, homil. 5; De proditione Jud.e ad finem, et homil. 51 ad populum Antiochenum; S. Hieronymus ad Theoph. Alexandrinum; S. Augustinus in serm. De vigilia Paschæ; S. Paulinus Nolanus episcopus, Carm. ad Cyther. et Isidorus Hispalensis De diviuis officiis, cap. 15. Suprascriptis testimoniis videtur osculuin vel instrumentum pacis in missæ sacrificio cesis Rotomagensis observatur: quem ritum in ecclesia cathedrali Rotomagensi inusitatum utpote antiquum el laudabilem multi de capitulo revocari in votis habuerunt, sed nondum restitutus est. (82) Chorus psallat Agnus Dei , quod Sergius papa tempore confractionis corporis Domini cantare praecepit. Sic Alcuinus, lib. De divin. offic. el Amalarius, l. iii, De ecclesiast. officiis, c. 55 hisce verbis : Sergius papa constituit ut Agnus Dei cantaretur, sicut scriptum est in Gestis j;ontificalibus. Hic statuit ut tempore confractionis Dominici corporis Agnus Dei a clero et populo decantetur. Item Walafridus Strabo De rebus ecclesiast. c. 25, Micrologus De eccles. observat., c. 18, et Gemma animæ, l. 1, c. 90. (85) Diaconus si casula utitur, iterum induat. Idem Gemma animae, l. 1, c. 251 De diaconi casula : Peracto ministerio diaconus casula induitur. Idem Rituale Rotomagense anno 1651 editum indicat, p. 1, pag. 466. (84) Clero respondente Deo gratias officium finiat. llinc notandum in fine missæ nec benedictionem super populum dari, nec Evangelium Joannis olim legi consuevisse, sicut nec hodie apud Carthusianos: quod etiam sequentia indicant. Gemma animæ, l. i, c. 3. Ite missa est, licentia; Deo gratias, interjectio gratulandi. His quippe peractis populus grates Deo reddit, et ad popria redit. In Missalibus vero Rotomagensis Ecclesiæ an. 1516, 1527 et 1576, habetur benedictio, sed non Evangelium Joannis, et in Missali Rotomag., an. 1604, sub Carolo a Borbonio haI)etur : Vertit se ad populum, et ei benedicit manu, interim eruitur casula dicendo : Dominus vobiscum, et Evangelium secundum Joannem. In II 12 Missali aulem Parisiensi ms. 300 circiter annorum, in veteri Romano 200 et in Missali Ecclesiæ Sarisberiensis an. 1555, nec benedictio nec Evangelium habentur, sed tantum, Placeat tibi, sancta Trinitas. Missale Sarisberiense praescribit : Placeat tibi sancta Trinitas, qua finita erigat se sacerdos signans se in facie sua, dicens : In nomine Patris, etc. Et sic inclinatione facta, eo ordine quo prius accesserunt ad altare in principio missæ, sic induti cum ceroferariis et cæteris ministris redeant; et statim post Deo gratias incipiatur in choro hora nona, quando post missam dicitur; sacerdos vero in redeundo dicat Evangelium : In principio. (85) Diebus Pentecostes. Id est, tempore paschalis Quinquagesimae. Sic Amalarius, lib. iv, cap. 29 et 46, et alii. PR. (86) Diaconus et subdiaconus induantur casulis. Joannis tempore casulæ diaconi et subdiaconi videntur in usu fuisse per ferias Adventus et Quadragesimæ, nunc autem in Dominicis tantum ejusdem temporis; et in feriis agendis mortuorum, et Sabbatis Quatuor Temporum utuntur alba, manipulo et stola, ut etiam legitur in 0rdinario Rotomagensi ms., pag. 5 : In feriis prædicti temporis sint in albis ad missam, et in vigiliis sanctorum, et jejuniis Qua

gesimae. (87) Gloria in excelsis in festis, ercepto Adventu et Quadragesimæ tempore. Olim in festis tempore Ad. ventus * t Quadragesimæ Gloria in ercelsis non decantabatur, ut hinc patet, et ex Alcuino, lib. De divin. oflic., tit. De Purificatione S. Mariæ : Ipsa die non cantatur Gloria in excelsis Deo, si infra Septuagesimam evenerit; et ex Missalibus ad usum Rotomagensis Ecclesiæ an. 1515, 1516, 1527, 1576 et 1604, in quibus legitur in festo Purificationis : Gloria in excelsis, nisi Septuagesima fuerit. (88) Et sic altare incensando. Hæc thurificatio n0stra adhuc ætate fiebat a diacono genuflexo. Pn. In nostra dioecesi incensatur aluare dum a choro cantatur Kyrie eleison, quod notat Guill. Durandus, Ration. div. oific., l. iv, c. 10. Post datum osculum episcopus seu sacerdos accipiens de manu diaconi thuribulum sacrum incensat altare. Item Rituale Rotomagense, p. 1, pag. 395. In omnibus festis (exceptis simplicibus) in Ecclesia Rotomagensi, dum cantatur Gloria in excelsis, ab acolytho thurifieatur chorus.

[blocks in formation]

(91) Quos capitulum, dehinc hymnus sequatur. Hic non fit mentio responsorii : Tu ersurgens, Domine, quod canitur per totum Adventum in Dominicis et feriis, et assignatur in Ordinario Rotomagensi ns., p. 5, in Breviariis ad usum Rotomagensis Ecclesiæ, an. 1491 et 1578 editis, et in novissimis. Fortasse tempore Joannis in nostra provincia nondum fuerat decantatum; nec ubique (ut testatur Amalarius libro De ordine antiphon., c. 80) decantal»atur, sed tantum in quibusdam peculiaribus ecclesiis.

(92) Feriales hymni semper cuntentur. Nunc cantatur per ferias Adventus ad Wesperas hymnus : Conditor, ut notatur in antiquo Diurnali Lexoviensi, et in Breviariis Rotomag., an. 1491, 1578 et in novissimis.

(93) Kyrie eleison et oratione Dominica, flexis genibus, precibus [iniant. Idem habetur in Breviariis Rotomag., an. 1491, 1578, et in psalteriis an. 1507 et 1586, et in Breviariis Parisiensi a. 1557, et Abrincensi 1592, in quibus dicuntur preces in singulis horis per ferias, sed et in Ordinario Rotomagensi nis., pag. 6 legitur : Feria secunda (Adventus scilicet) ad Primami hymnus : Jam lucis : Ant. Veni. Psal. Deus in nomine, etc., Ant. Gloria tibi, Trinitas. Quicunque. Capitulum : Domine miserere. Responsorium : Jesu Christe, non dicatur, sed dicto capitulo sequatur versus : Exsurge, Domine; ad Kyrie eleison ain capitulo sicut prænotatur. (94) Hymnus de sancto cantetur, etc. Nunc de eo fit tantum commemoratio in primis Wesperis, Laudibus et missa. (95) Memoria S. Mariæ, angelorum, Joannis Baptistae, etc. Hæ memoriæ non fiunt in Ecclesia Rotomagensi, sed tantum de cruce, de sancta Maria, de patrono, de sancto Romano et de pace. (96) In missa vero, etc. Non quinque ut hic, sed tres ut plurimum orationes nunc præcipiuntur in missa de feria, 114 totidemque in missa pro defunctis, non quatuor, ut hic notatur. (97) Quinta pro principe. IIoc apostoli præceptum de obsecrationibus et orationibus pro regibus facien' dis constantissime præ cæteris semper tenuit Ecclesia Rotomagensis, regum lactata uberibus, et regum mater. Hinc illud Hugonis III archiepiscopi ad Ludovicum VII Franciæ regem, epist. 202, De rebus Franc., tom. IV script. Hist. Franc. : Novit Deus, quod in omnibus synodis, ecclesiarum consecrationibus, conrentibus, missis, memoriam vestri facimus in orationipus nostris quoniam vos plurimum diligimus. Ilinc ftotrodus, Hugonis successor, apud Petrum Blesense.m canonicum Rotomagensem, epist. 28 De eodem Lu'lovico. Recordetur (inquit) dominus rer Francorum Rotomagensem Ecclesiam suam esse, quæ pro illo assidue, tanquam pro rege suo unico, specialiter interpellat. Ilinc etiam in Ordinario ejusdem Ecclesi;e identidem praescribitur, ut si D. archiepiscopus celebret, fiat memoria papæ et regis. Iiinc denique in eadem missa archiepiscopaii solemnis illa canonicotum ad cantum, Christus vincit, acclamatio. N. regi Francorum par, salus et victoria. Pn. (98) Si in Dominicis festivitas 9 lectionum alicajus sancti evenerit, etc. Hæc in nostra diœcesi non ol)servantur, nisi sit festum diiplex aut triplex. (99) A capite jejunii usque ad Kal. Nov. Vesperat et Vigiliæ mortuorum post Vesperas diei, etc. in ecclesia cathedrali per Quadragesimam Vigiliæ mortuorum immediate ante Completorium una cum Laudil)us persolvuntur tertia post meridiem hora. (100) Cum novem lectionibus festive celebretur. ln mctropolitana ecclesia ofliciiim defunctorum sub uia tantum nocturna celebraiur, praeterquam in die depositionis defuucti, ut in Rituali I{otomagensi notalur. (101) Quod altero præcedente Sabbato cantabitur Responsorium Ecce dies Dominica præcedente Alventum in statione processionis ante crucifixum canitur, non autem Sabl)ato praecedenti ad Vesperas, ut hic describetur, sed in Ordinario Rotomagensi ums. nulla fit mentio. (102) Processio ad crucifirum nulla fiat. Scilicet in Sabbatis; nunc tamen in cathedrali ecclesia fit processio post Vesperas 115 Sal)bati per totum annum, in qua canitur responsorium : Sancta et immaculata virginitas, cui prosa : Inviolata, subjungitur, et psal:ntis ; De pro[undis, musice, ex funda

tint prostrati. Pater noster, et dicantur preces, etc. A tione domini de Grigneuseville, (licet musica in luctu

imporluna sit narratio) quæ fundatio facta est pro Sabbatis Adventus et Quadragesimæ, aliis vero temporibus pro primis Sabbatis cujusque mensis. (103) A duobus cantoribus cappatis chorus regatur. Cappa enim cantorum proprium est ornamentum, quod olim habebat caputium quo caput tegeretur, sicut apud Ilonorium, l. i Gem. animæ, c. 227, de cappa legitur : Cappa propria vestis est caniorum. Per hanc vestem sanctam conversatio praemonstratur, ideo a singulis ordinibus portatur: hæc in supremo habet caputium quod designat supernum gaudium. Hodie istud caputium in humeros descendit, nec im capite defertur. (104) A quibus responsorium 0 Juda decantetiir. Olim a duobus hoc responsorium decantabatur, postea ad tres numerus excrevit, ut constat ex 0rdinario Rotomagensi ms., pag. 16 : Tres de majoribus in cappis. Â. 0 Juda et Jerusalem. Antiphona cum trina repetitione. Antiph. Ecce jam venit. Psa!. Magnificat psalmodi:etur de serto (nunc de 6 tantum) et quinto tono: interim altaria incensentur a duobus presbyteris in cappis, et postea a duobus pueris chorus. Numerus cappatorum qui responsorium in festis triplicibus canunt a ternario ad quaternarium numerum hodie extenditur. (105) omnes campanæ prima noctis vigilia pulsentur. olim tres in nocte vigiliæ, ut testatur lionorius Augustodunensis in libro Gem. anim;e, De antiquo ritu miss., lib. ii, c. 1, 2, 7 et 11. Prima enim vigi

' lia decima circiter hora serotina agebatur, secunda

media nocte, tertia una circiter hora ante diluculiim. Tres vigilias sic indicat S. ilieronymus in epistola ad Euslochium, de custodia virginitalis: Noctibus bis terque surgendum; et G. Durandus, ßaiiondiv. oflic. lil). v, c. 5, De Nocturnis, perspicue omnino eas demonstrat disei tis hisce verbis : Sciendum est quod in primitiva Ecclesia ministri Ecclesiae ter de nocte in;erpellatim surgebant ad divinum officium celebrandum. Surgebant enim primo circa primum somnum, quando vulgus solet ire dormitum; secundo circa mediam noctem; tertio paululum ante diem : sic ordinantes officium, ut nocturnæ finitæ et lectiones cum suis 116 responsoriis perlectæ essent

priusquam lucesceret ; apparente vero aurora pulsaD p

tis campanis cantabant : Te Deum laudamus, et matutinas Laudes. Ad primum nocturnum pon:ifer et ministri Ecclesiæ surgebant , quæ sine invitatorio cantabatur, pro eo quia nullus ad hanc invitabatur. Et vocabatur rigi'ia, quia habui: initium a pastoribus vigilias noctis super greges suos servantibus. In praecipuis tamen solemnitatibus populus tota nocte in Dei laudibus persistebat; sed illud sublatum est, et jcjunium loco illius vigiliæ ordinatum. Ad sec::mdum nocturnum surgebant ministri simul et conjugati, tanu mulieres quam viri : quar cum invitatorio dicebatur, ad significandum angelos invitantes pastores ad videndum regem natum. Ad tertium surgebant omnes comuit;niter; sed postea algescente charitate, cum omnes cturnum officium pigritarent, statutum est ut omnes media nocte surgerent, et totwm noctis officium continue cantaretur, et plures adhxc i\la hora surgunt (ut fit in ecclesia cathedrali Paristensi, et in pliirimis monasteriis). Quia vero quidem nocturnis deliciis plus quam Dei servitiis vacantes institutionem hujusmodi non servabant, consequenter statutum est ut saltem tempore ultimi nocturni omnes surgant. I{ursus in memoriam dictæ devotionis antiquorum ter in nocte surgentium tres nocturnos dicimus, qui et inde nomen et originem habuerunt. In ecclesia vero cathedrali Rotomagensi in festis solemnioribus ofïicium nocturnum cum Laudibus hora quarta matutina cum dimidia, in aliis triplicibus quinta, in duplicibus et

tam min'stri Ecclesiæ quam populus surgere ad no- A ante altare cum candelabris et thuribulo : Te Deum.

semiduplicibus quinta cum dimidia, in simplicibus β

autem et feriis sexta persolvitur. (106) Invitatorium a quatuor clericis cantetur. lnvitatorium a quatuor clericis, scilicet cappis indutis, canitur, ut habet Ordinarium I{otomagense ms., p. 47: Ad matutinum invitatorium quatuor de majoribus in cappis : Christus natus est. Psal. Venite. (107) Tertium, sextum, nonum cappis induti. Tertium et sextum respons. a tribus cappatis canuntiir, nonum autem a quatuor qui cantaverint Tinvitatorium. (108) 1n secundo, quinto et octavo. Ordinarium Ecclesiæ in rubrica de Matutinis festotum triplicium : Altaria incensentur et chorus ad secundam, et quintam, et octavam lectiones, et altare ad Evangelium. Pr. 117 In ecclesia cathedrali et in aliis parochialif)us ecclesiis diœcesis Rotomagensis, ad responsoria nunquam thurificatur chorus in nocturnis. (109) Lectiones primi nocturni de prophetis erunt. Scilicet de prophetia lsaiae, ut habetur in antiquis Breviariis ad usum Ro:omagensis Ecclesiæ , quæ etiamnum leguntur hac in nocte sine titulo. Notandum autem quod in ecclesia cathedrali Rotomagensi toto anni tempore, etiam æstivali, defertur lucerna ardens a puero præcedente acolythum qui defert lectionarium : quod nocturnas vigilias de nocte dicendas demonstrat. (110) Tria Evangelia in cappis, incenso et candelabris praecedentibus pronuntientur. Quæ omnia observantur in Rotomagensi Ecclesia, et incensatur altare antequam quisque legat Evangelium, ut præscribit Ordinarium Rotomagense ms., pag. 17 : Septima lectio, octava et mona cum candelabris et thuribulo, et incensetur majus altare. (111) Major ecclesiæ sacerdos dalmatica indutus et casula. Eo die sicut in Epiphania, non dalmatica, sed casula tantum induitur sacerdos, comitante subdiacono, ut notat Ordinarium Rotomag. ms., p. 17 : Finita prosa quidam sacerdos revestitus omnibus indumentis sacerdotalibus, cum ipso subdiaconus tunica revestitus, cantet ante altare Evangelium : Liber generationis. Finito Evangelio dominus archiepiscopus, aut decanus, vel alius de majoribus de dertro choro, incipiat

(112) Clerus ct populus laratum ereat. De ista lotione nihil reperio in 0rdinario et in libris officialiljus ms. ad usum Rotomagensis Ecclesiæ, nec apud officiorum divinorum interpretes. Ilic forte irrepsit librarii error, qui laratum ereat, pro salutatum eat, scripserit; hujus enim salutationis ad præsepe mentio fit in officialibus libris et in 0rdinario Rotomagensi ms. in hunc modum : Finito Te Deum, peragatur officium pastorum hoc modo secundum I'otomagensem usum. Praesepe sit paratum retro altare, et imago sanctæ Mariæ sit in eo posita. In primis quidam puer ante chorum in excelso in similitudine angeli Nativitatem Domini nuntians ad quinque canonicos quindecim marcarum et librarum, rel ad eorum vicarios de secunda sede; pastores intrantes per magnum ostium chori, per medium chori transeuntes, ad locum in quo paratum est 118 praesepe accedant cantantes hunc versum : Pax in terris, etc. Salu'ent pastores Virginem... Tunc viso puero pastores adorent eum. Finita missa, sacerdos qui missam cantaverit vertat se versus pastores, et dicat : Quem vidistis, pastores? dicite, annuntiate nobis in terris quis apparuit. Pastores respondeant : Natum vidimus, ete. (113) Missam celebrent, quam secretarius ecclesiæ celebret, secundam cantor, tertiam praesul aut decanus. Sic quoque 0rdinarium Rotomagense ms. tribus diversis presl)yteris tres missas assignat, non eidem (ut vulgo fit in ecclesiis parochialibus). Dominus archiepiscopus si praesens fuerit cantet missam, aut decanus. Sequatur missa de luce quam cantet untus de sinistro choro... (Post processionem) archiepiscopus cum septem diaconis et totidem subdiaconis et aliis ministris cantet missam. Simililer a tribus diversis presbyteris tres missæ debent decantari apud Carthusianos, ex cap. 5 Statut. antiq. (114) Secretarius ecclesiae. Qui et custos apud Rotomagenses et sacrista, nunc autem usitatiori et ab Isidori tempore in sacra jam adseito nomine thesaurarius dicitur. Pr. (115) Cantor antiphonam : Ecce completa sunt, incipiat. Ordinarium Rotomagense ms. Benedicamus cantetur a pastoribus, Werbum Patris hodie; quo finito pastores cantent hanc antiphonam in pulpito : Ecce completa; archiepiscopus vel sacerdos dicat versum : Post partum. 0ratio : Deus qui salutis. Benedicamus, tres pueri. Ilæc sublata sunt in Ecclesia Rotomagensi. (116) Incipiente diluculo altera missa eodem modo celebretur. Nunc vero more duplici celebratur in ecclesia cathedrali, quae, Laudibus peractis, ibi statiun decantatur, in parochialibus vero eeclesiis oriente sole. (117) In Vesperis hymnus : A solis ortus. Ilodie canitur in primis Wesperis hymnus: Veni, Redemptor, ut habetur in Ordinario Rotom. ms. et in vetustis Breviariis et Psalteriis. (118) Diaconi diaconalibus vestibus induti. Iiunc Jiaconorum et sequentes oresbvterorum et vuero

« VorigeDoorgaan »