Pagina-afbeeldingen
PDF

celebretur. (253) Processio ad crucem in vesperis, A succentoribus dicto finiantur. (200) Post vesperas et

et matutinis, et missa fiat. Ascensio Domini ita veneretur. (254) In vesperis cantor elhorum regat ; duo clerici cappati responsorium canant, qui cantaverint cliorum regant. Ilymnus sequatur, Magnificat cum trina antiphonæ repetitione 73 finiatur. 0ratione dicta, vesperæ cum Benedicamus finiantur. Processio ad missam tan1um fiat. Jn matutinis omnes campanæ ut in Pascha pulsentur, invitatorium a quatuor clericis cappatis cantetur; hymnus sequatur; novem psalmi cum totidem antiplionis, novem lectiones cum totidem responsoriis celebrentur. Unumquodque responsorium bini clerici canant. Secundo, quinto, octavo, et ad Te Deum laudamus altare incensetur. Matutinæ laudes cum hymno, et trina antiphonæ repetitione ad Benedictus, cum Benedicamus finiantur. (255) Post tertiam processio fiat. Postea omnes pro posse ecclesiæ ornati officium cum laudibus et sequentia celebrent. Vesperas ut in vigilia agant. Hujus sokemiuitatis octavus dies non celeberrime, ut Paschæ, colitur, sed tantum...... [f. deest ut festum apostoli] celebrabitur : quæ non solum octo, sed decem diebus recolitur, ad instar apostolorum, qui post ascensionem Domini semper in cœlum mentibus intenti, adventum præstolabantur Spiritus sancti. Siquidem omnibus his octo diebus, Te Deum laudamus, et Gloria in ercelsis Deo, et duo Alleluia cantabuntur. Ab Ascensionis die usque ad Doininicam in qua (256) historia, Deus omnium, cantatur, (257) Actus apostolorum 74 leganlur, deinde libri Iìegum sequantur.

In vigilia Pentecostes ut in Sabbato Paschæ, absque cerei benedictione, et vesperis in missa celeloretur. (258) 0rtava hora diei populus ad ecclesiam conveniat. Prima lectio Tentavit Deus major legat. Ilanc ideo sequitur cantus, quia per fidem, quæ [f. add. prae] caeteris [f. add. in] Abraham laudatur, sempiterna lætitia acquiritur. Tractus, Cantemus Domino, a duobus clericis cantetur; post sacerdos orationem, Deus, qui in Abrahæ famuli, dicat : et secundam lectionem, Audi Israel, aliquis major legat. Tractus Attende caelum, ut primus, cantetur : quem oratio, Deus, qui nobis per prophetarum ora, sequatur. ltem legatur Apprehendent septem, tertia lectio : et post tractu, Vinea facta, cantato, dicatur Deus qui nos ad celebrandam præsentem. Finita oratione, quarta vero lectio Nuntiarit Moyses legatur. Tractus Sicut cervus, et oratio postea, 0mnipotens sempiterne, Deus, qui hanc solemnitatem, sequatur. Post totum officium ut in Sabbato [f. sancto] peragatur; sed et Agnus Dei, et communio cantetur, et (259) pax accipiatur. In vesperis cantor indutus chorum regat, responsorium a duobus clericis cappatis, scilicet Apparuerunt 75 cantetur, et iidem succentores postea habeantur. Psalmi quinque cum una ántiphona cantentur, dicto capitulo et hymno Magnificat cum trina antiphonæ repetitione cantetur, et orationc sacerdotis, cum Benedicamus, a

maluiinas ipsa die memoriam resurrectionis peragant ad crucifixum.

DE PENTECOSTE, QUALITER CELEBRETUR. In solemnitate Pentecostes totum officium noctis et diei ut in die Paschæ, absque officio sepulcri, sine gradali et fontis processione, ser ^* mr. autem cum hymnis et responsoriis dicantur. Celebratio hebdomadæ fiat, ut paschalis septimanae. (261) Dies octavus, ut primus celeberrime agatur, et idem officium noctis et diei ex toto compleatur. fli qui ab episcopo accipiunt manus impositioncm, septem diebus debent observare chrismatis unctionem; est enim septiformis gratiae Spiritus sanctus, et ejus celebritas atque mysterium jiire septem diebus colitur. Hoc tantum distat inter Pascha et Pentecosten, quod in matutinis Paschæ nullus hymnns, in hoc duo cantantur. Et 76 hora tertia sonantil)us cunctis campaiiis. Post Deus in adjutorium, (262) liymnus a tribus clericis cappatis altare incensantibus inchoetur; ecclesia tota illuminetur, et clerici omnes pro posse ecclesiæ induantur, et donec hymnus cantatur, (265) flores diversi coloris ad instar charismatum Spiritus sancti desursum immittantur, et sic tota hora festive celebretur. Processio ipso die fiat ut in die Paschæ. In crastino et per totam Thebdomadam [f., si] (264) alicujus sancti festivitas evenerit, de sancto cantetur. Sin autem, matutinæ dicantur cum psalmis [f. lectionibus et] responsoriis. (265) Missa in tertia feria de angelis, et in cæteris diebus missæ institutæ in libro officiali. Proxima Dominica cum novem psalmis et aiitiphonis, cum novem lectionibus et responsoriis celebretur in honore sanctæ Trinitatis, eadem celsitudine qua dies ascensionis; sed (256) Epistola legatur Vidi ostium , et Erat homo ex Pharisæis Evangelium. ln crastino (267) incipiatur I{egum cum suis responsoriis historia, et Paralipomenon, quæ legatur usque ad Kalendas Augusti : et per totam hebdomadam cantetur missa Dominicalis. A Kalendis ipsis lil)er Ecclesiastes usque ad decimum octavum Kalendas Septembris. Ab ipso die liber 77 Job usque ad Kalendas : et a Kalendis Septembris usque ad medium mensem (268) liber Tobiæ et

D Esdrae. Ab ipsa die, usque ad Kalendas Octobris,

Esther et Judith, et ab ipsis Kalendis liber Machabaeorum usque ad Kalendas Novembris : a quibus usque ad adventum Ezechiel, Daniel et duodecim prophetarum. Ab ipso tempore, quo celebratio sanlæ Trinitatis, usque ad Adventum Domini, in Dominicis et ferialibus diebus ordo ecclesiasticus servetur ut supra inter octavum [scil. diem] Epiplhaniæ et Septuagesimam prænotavimus, excepto quod post vesperas cantetur vigilia mortuorum, et (269) post matutinas tantum laudes defunctorum. Ad processionem crucis de cruce cantetur (270) in vesperis Sabbati, et Dominicalibus matutinis : ubi finita ejusdem oratione, memoria, sicut placuerit, celebretur resurrectionis : et processio diei a crucifix^ aon

divertat; scd Muita processionali antiphona, cantor A rari, sed præcipue illud, quo Dominus noster Jesus

autiphonam aut responsorium incipiat, quod ante crucem finiat. Inde revertentes ad chorum, sancti, cujus ecclesia fuerit, antiphona cantetur, et sic tertia dicatur, et officium diei compleatur. Quatuor tempora ut tempus Quadragesimæ celebrentur. In Sabbato autem quando 78 ordines dantur, canior chorum regat. Ad unamquamque orationem, præter ultimam, diaconus Flectamus genua dicat, scilicet lectionem trium puerorum, qui solum Deum adorantes, coram statua Nabuchodonosor genu fleclere respuerunt. (271)Ultimam benedictio non sequitur (272) propter Dominicæ noctis honorem, in qua ipsa die officium missæ completur, Quia vero quatuor elementis, scilicet igne, aere, terra et aqua subsistimus, dignum est ut Quatuor Temporum jejunii maceratione omnia corporis vitia temporum varietatis administratione in nobis pullulantia resecemus. Et tribus diebus unumquodque jejunium colimus ; quia toto corde, tota anima, tota virtute, quibus sanctam Trinitatem, unum Deum, eo docente, diligere jubemur, nos his quatuor elementis subsistentes in beneplacito suo regere debemus. Quod quia non absque re fit quod primum prima Sabbati primi mensis, secundum secunda Sabbati quarii, tertium tertia Sabbati septimi celebratur; quartum vero non in quarta Sabbati decimi, in qua Nativitas Domini celebratur, sed ob ejus reverentiam in præcedenli colitur, ut in divinis sanctorum Patrum paginis reperitur, ad evitandum fastidium nostro operi inserere 79 omisimus. In his itaque temporibus, in Sabbatis post nonam, (275) in missa vespertinali quidem hora, quæ pars est l)ominicæ resurrectionis, a beato Leone summo pontifice, cæterisque sanctis Patribus, ordinum consecratio fieri constituitur, quæ jejunis a jejunantibus conferatur. (274) Ante nonam vero fieri sacra auctoritate prohibetur. Et iterum unumquodque tempus tribus diebus jejunamus, quod tribus consistit mensibus. (275) In die vero Dominica episcoporum ordinatio celebretur. In ipsa enim creatus et redemptus est mundus; in ipsa super apostolos descendit Spiritus sanctus. Unumquodque gradale unus clericus ante altare canat. Responsorium, Benedicite, et tractus a binis clericis cantetur, et in fine missæ, Humiliate capita, non dicatur. Quatuor Temporum in quarta feria duæ lectiones leguntur; quoniam hi qui ordinandi sunt, ut notitiam legis et prophetarum habeant, admoneri debent, et secundum ap0st0lum fulgere doctrina et sermone (I Tim. v, 17).

DE FESTIVITATIBUS SANCT0RUM.

Oportet nos festivitates sanctorum discernere qualiter celebrentur, ne sint nobis fastidiosæ, si superflue agimus; aut si nimis reticemus, eorum juvamine careamus. 80 Quibus quamvis una in regno l)ei sit gloria, tamen secundum ordinis primatum, aut corporum afinitatem, sunt nobis eorum festa celebranda. In primis festa beatae ac gloriosæ virginis genitricis Dei Mariæ celeberrimo studio decet vene

C

Christus secum eam in suum clarissimum solium transvexit. In vigilia hora nona missa festive cuin una cappa in choro celebretur. Omnis jejunet populus. In hac igitur festivitate (276) in vesperis binæ et binæ pulsentur campanæ. In vespertinis psalmis quinque antiphonæ cantentur. Capitulo dicto (277) responsorium duo cappati canant, et iidem ex utraque parte chorum regant cum cantore, donec Dominum benedicant. Hymnus dicatur; cum duobus thuribulis altare incensetur. Magnificat cum trina antiphonæ repetitione dicatur. In matutinorum initio omnes campanæ pulsentur. Quatuor clerici invitatorium cantent, bini unumquodque responsorium. (278) Diaconus cappa indutus cum processione pergat ad pronuntiandum Evangelium : secundo, et quinto, et octavo [add. responsorio], et ad Te Deum laudamus altare incensetur. Ih noet. et mat. hymni dicantur. Ad Benedictus antiphona ter repetatur. Post tertiam 81 ad processionem in claustro, aut ubi defuerit, in circuitu ecclesiæ pergant. Officium missæ festive celebretur. (279) Omnes clerici pro posse ecclesiæ induantur, et missa cum laude et sequentia festive celebretur. (280) Clerus, et cui ex populo placuerit, communicetur. Diei vesperæ fiant ut vigiliæ. Omnes ergo dies usque ad octavum more Dominicali celebrentur, excepto quod (281) in nocturnis quatuor lectiones legantur. Te Deum laudamus cantetur. Dies octavus ut apostolica festa celebretur. Eodem modo et nativitas ejusdem, et purificatio, et annuntiatio, et sancti, cujus ecclesia fuerit. et (282) omnium sanctorum : sed et aliæ ejus festivitates absque vigiliis et octavis, et sancti ejusdem vigilia , si confessor fuerit, omnium sanctorum, octavis. In craslino omnium sanclorum fiat festiva celebratio omnium mortuorum, in qua (285) non dicatur hymnus aul invitatorium. Bini clerici canlent unumquodque responsorium : (284) duo regant chorum, duo cappati gradale, quatuor cantent tractum. Matutinæ, et (285) horæ diei nullomodo prætermittantur, sed has ferialiter dictas agenda mortuorum festiva sequatur. Prima dicta, tres psalmi, scilicet Ad Dominum 82 cum tribularer, Levavi, Lætatus sum, in tono dicantur, et versu dicto, Kyrie eleison cantetur. 0ratione Dominica finita cum primo tahtum cap. Requiem æternam, oratio sequatur. Eodem modo in cæteris horis, exceptis [f. vesperis] et matutinis. In tertia, Ad te levavi, Nisi quia Dominus, Qui confidunt, versiculus erit: A porta inferi. In sexta, In convertendo, Nisi Dominus ædificaterit, Beati omnes, 5. Non intres in judicium. ln nona, Sæpe expugnaverunt, De profundis, Domine, non est, versiculus : In memoria æterna, (286) ln completorio, Deus misereatur, Deus in adjutorium, Domine, exaudi orationem meam, auribus, versiculus: Requiem ætermann. ' (287) Festivitas nativitatis sancti Joannis Baptisue, et passiones apostolorum Petri et Pauli, et Andreæ, et in monte Gargano memoria beati Mi

chaelis, et sancti Martimi depositio, uno modo cele- ^ induantur. Diaconus dalmatica, 35 subdiaconus

brentur. In his solemnitatibus campanæ binæ et binæ pulsentur :.quiiique psalmi in vesperis cum una antiphona tantum cantentur. Ilesponsorium duo cappati canant, qui postea chorum regant, donec Dominum benedicant. Cum uiio thuribulo altare incensetur. (288) lnvitatorium in matutinis a tribus clericis cantetur. Responsoria bini et bini canteiut. in nocturnis et laudibus 83 hymnus cantetur. Processio non fiat. Unaquaque die usque ad octavum, nisi major festivitas interciderit, de illis cantetur, et uota matutina dicatur. (289) Dies octavus ut dies Dominica celebretur.

Solemnitates cæterorum apostolorum, et evangelistarum, et exaltationis sanctæ crucis, et decollatio sancti Joannis, et (290) dedicatio sancti Michaelis in Mari, et ad Wincula sancti Petri; et conversio sancti Pauli, et sanctorum martyrum Laurentii, Mauritii, Dionysii, Nicasii, sanctorumque confessorum; ordinatio Gregorii, Augustini, Hieronymi, Nicolai, Gildaldi; translatio sancti Benedicti, æquali ordine celebrentur. ln horum festivitatibus (291) in vesperis et matutinis chorus non regatur. Responsorium a duobus clericis cappalis cantetur. Ad Te Deum laudamus, et ad Benedictus, altare incensetur. Invitatorium duo cappali canant : unumquodque tertium responsorium a binis cantetur : (292) officium cuir. laudibus et sequentia celebretur : ct quouidie usque ad octavum eorum fantum memoria recitetur. In octavo die, nisi alicujus sancti festivitas evenerit, de ipsis cantetur, et matutina dicatur. Hæ sanctorum festivitates, quæ more Dominicali 34 celebramtur, excepto quod (295) matutina non dicatur : Silvestri, Sebastiani, Vincentii, Agnelis, Cæciliæ, Agathæ, cathedra sancti Petri, Gervasii ; translatio sancti Martini, Wandregisili, Germani; inventio sancti Slephani, Remigii, Georgii, Leodegarii, (294) Romani, Audoeni, Brictii, Luciæ virginis, et aliæ quæ placuerint, et omnium sanctorum pontificum qui huic Ecclesiæ præfuerunt.

DE DIE I)0MINIC0.

I)ies Dominicus ita celebretur. In sabbato psalmis diei cum antiphonis suis cantatis, et dicto capilulo (295) responsorium a duobus clericis absque

cappis cantetur, quod hymnus sequatur. Et ad D

Magnificat, altare incensetur. ln matutinis invitatorium a duobus absque cappis cantetur, quod hymnus sequatur. Novem lectiones et novem responsoria dicantur; Te Deum laudamus, excepto adventu et qiiadragesima, dicatur. Hymnus in nocturnis et laudibus dicatur. (296) In matutinis, exceptis præfatis temporibus, una tantum antiphona cantetur ; post primam processio fiat, ut praedictum est. Oflicium auobus cantoribus celebretur. Ministri ita

tunica, duo in albis, qui candelabra, et unus, qui thuribulum deferat. Gradale duo in albis canant, et duo cum cappis Alleluia. Quia vero de divinis mysteriis tractavimus, oportet discernere quibus sacris indumentis ministraturi

induantur. Amictus igitur primum est indumentum

quod ideo collo circumdamus, quatenus vox, quæ per collum egreditur, ab omni prava locutione muniatur: ut juxta Prophetam cor nostrum custodiamus, ne in lingua nostra delinquamus. Secundum, camisia linea, quæ alba, vel poderis, vel talaris nuncupatur...... nodum corporis arcta totum corpus absque...... quem nimio labore perducitur, inentis et corporis munditia designatur, quæ multo jejunii, et vigiliarum, et oratiouum, bonoruinque operum exercitio acquiritur. Per stricturam...... cor, cunclaque membra corporis...... talarem vero longitudinem...... consummationem, per rugarum devitationem, quibus...... complexiones...... puritas fidei catholicæ, per...... Per stolam, quæ dicitur orarium, jugum Domini suave, et onus ejus leve, per quod designatur...... stolæ puritas...... Per longitudinem usque ad pedes virtus 86 humilitatis. Per balteum quo lumbi restringuntur, castitas designatur...... Deinde sequitur tunica, de qua dixit Dominus ad Aaron : Facies tibi tunicam hyacinthinam (E.rod. xxviii, 31). Hæc vero sub dalmatica induitur, et...... nominatur. Hyacinthus vero rarus est, nec densitate obtensus, nec rutilat æqualiter : sereno enim coelo fit perspicuus, et pallidus est, varius, et quasi ætherei coloris. Per æthereum et varium colorem designat vitam sacerdotalem, quæ supernis solum incessanter intenta desideriis, conversationem juxta Apostolum debet semper habere in cœlis (Philipp. iii, 20). Per coloris mutationem fraternam compassionem , ut Apostolus ait, Gaudere cum gaudentibus (Rom.xii, 15). Quod propria est pontifici, significat rationem sublimium non patere nisi perfectis. Per hoc quod est vestis interior, et non cingitur, virtutes animæ soli Deo cognitas sine intermissione semper habendas. Per dalmaticam vero, quæ candid...... [f, candida est, et] lineis coccineis ante et retro a summo usque deorsum decoratur...... munditia cum utriusque Testamenti prædicatione, et Dei proximique dilectione, designatur, quibus fulgere debent sacerdotes atque diaconi. Per duodecim fimbrias, quas utræque lineæ $% in se continent, duodecim rami viruitum, qui ex charitatis radice...... : (|uos etiam Apostolus enumerat , dicens : Charitas patiens, benigna est (I Cor. xiii, 4), et reliqua. Tertia vero linea, quæ.....

IReliqua desiderantur in codice Salicosano (Gall. de

Saulceuse), unde hæc excerpta sunt.

OBSERVATIONES

AD LIBRUM

I)E OFFICIIS ECCLESIASTICIS.

88 (1) Domino vere sancto, et meri;is honorando, Maurilio, 0perisaet , statim ex iiiscriptione deprehenditur. Cum enim Joannes noster Abrincenses infulas ante annum Christi 1061 non inierit, ut superius observaviinus, \laurilius autem in pontificatu annum H067 haud excesserit, extra dubium est librum qui superstisti dicatus est, intra illius septennii tempus scriptum fuisse. De Maurilio notæ sanctitatis antistite (qui primarium Deiparæ templum perfecit et dicavit) præter ea quæ exstant apud vulgatos auctores, Guillelmum Pictavinum in gestis Guillelmi ducis, Willelinum Gemeticensem I. vii Hist. Normaii., c. 24 et 58; 0rdericum Vitalem eccles. Ilist. l. iv et v, Willelmum Malmesburiensem De gestis regum Angl. lib. ui, ct alios, consulenda sunt gesta archiepiscoporum Rotomagensium ex ms. codice eburneo ecclesiæ metropolitanæ; quibus, quod hac parte prolixiora sint, omissis, duo notatu digna huic loco inseruisse non pigeat. M. In antiquo libro pontificali ejusdem ecclesiæ forinulam exstare professionis fidei de veritate carnis et sanguinis Christi in Eucharistia contra Berengarium ejusque successores in concilio provinciali, præsidente huic sanctæ sedi (verba sunt formulæ) venerabilis meinoriv Maurilio, latam, quam integram hic describere supervacaneum duximus, quod religiosissimi D. archiepiscopi beneficio, una cuna doctissimis ejus scriptis in lucem jam prodierit. 89 2. Locum illum, qui Maurilii primum, deinde Guillelmi cardinalis de Stotevilla, sepulcro q ondam illustris, nunc mutata rerum facie vacuus in flavi l)asilicæ visitur, clero Itolomagensi semper venerationi fuisse, hacque de causa solere statis diebus thurificari. Ejus autem rei ratio non modo ex antistitis sanctitate'petenda est, cujus ille tantam posteris opinioucm reliquit, ut loctis is vulgo S. Maurilii tumba diceretur : verum etiam ex autiqua traditione, qua sibi persuasum habuere majores nostri altare maximum antiquitus il)idem fuisse constitutum, ut aperte indicant litterae canonicorum Rotomagensium ad eumdem cardinalem, quarum exemplar in ecclesiæ scriniis asservatur. JoANNES PREV0St.

(2) Sanctæ Rotomagensis ecclesiae. Familiaris religiosæ antiquitati loqueiidi inodus, cujus tot exempla passiim occurrunt in sacrarum ædium monumentis, 111aximc vero doinesticis, ut c;ecutire videantur in meridie qui id iinp:o!)ent aut nesciant. Ne longius evagemur, hujus veritatis testes omni cxceptione

A majores proferri possunt, Carolus Calvus Francorum.

rex in diplomate pro rebus ejusdem ecclesiæ : Riculfus venerabilis Rotomagensis archiepiscopus detulit serenitati nostræ præceptum avi nostri divae memoriae domni imperatoris Karoli, in quo continebatur, quod ad petitionem sanctæ recordationis domni archiepiscopi Itemigii pra'decessoris sui quasdam villas viris sanctæ suæ metropolis ecclesiæ Rotomagensis canonicis *n aula S. Mariæ Domino deservientibus, etc., delegasset. Ricardus Normanni;e dux in charta pro monasterio Fiscamnensi : Acciuis totius. nostræ diœcesis episcopis, Roberto scilicet sanctæ Rotomuagensis ecclesiæ archiepiscopo, necnon et IRadulfo sanctæ Bajocensis ecclesiæ præsule , etc. Robertus Normanniæ dux cognomento magnificus, et Robertus Rotomagensis archiepiscopus in cliarta de rebus ejusdem ecclesiæ : Placuit nobis res sanctæ ecclesiæ Ilotomagensis, quæ capitalis et metropolis est regni nostri, etc., confirmare. Philippus l Francorum rex in diplomate archivi archiepiscopalis dato anno Chrisli 109 l : Comcedo abbatiam S. Mellonis de. Pontisara domno Willelmo Rotomagensi archiepiscopo, et omnibus successoribus suis, et dono in fea;um, ut eam de me et successoribus meis perpetuo teneant ad honorem et eraltationem 90 sanctæ Rotomagensis ecclesiae. Ludovicus Xll rex in litteris concessioiuis duorum modiorum salis in gratiam canonicorum Itotomagensium datis Blasiis anno Christi 1506: IIis denique temporibus huic sanctæ ecclesiæ Rotomagensi præest, volente Deo creatorc, Georgius de Ambasia noster consanguineus carissimus , sanctæ sedis apostolicæ et I{omanæ ecclesiæ cardinalis, legatusque de latere nobis probatissimus, nostrique imperii patricius et consiliarius fidelissimus. Pit. (3) Joannes Abrincacensis. Sic I};jocacensis, et Parisiacensis, pro Bajocensi et Parisiensi passim ejus ævi scriptoribus. Itectius forte Abrincatensis, ut apud Ordericum ecclesiast. hist. lib. iii, iv, viii et xii. Porro de Joanne, præter testimonia superius ad libri limcn allata vide eumdem 0rdericum lib. iv et v, et Matthaeum West monasteriensem ad annum Christi 1075 et 1079, quibus adderem anonymum S. Audoeni monachum, nisi Joanni parum æquus videretur. Pr. (4) Postquam de metropolitana sede stillare videbimus. Co:icilium Rotomagense celebratum sub Waltero de (;omstantiis archiepiscopo A. C. juxta veterem Galliæ calculum M 189, 5 itlus Februarii can. 1 : Antiquorum Patrum nostrorum rcstigiis adhærentes in primis decernimus, ut omnes suffragameæ ecclesiæ nostræ in legendo et psallendo usum hujus sacrosanctæ ecclesiæ metropolitanæ imitentur. Pm.

(5) Item concilium oletanum xi, can. 3.

Juacta Carthaginense concilium.Quartum scilicet,can. 44 et 45, quorum alter ad tonsuram, alter ad habitum pertinet. Prioris mentemne quis suo arbitrio interpretaretur, placuit concilio iv Toletano loiisuræ formam disertis verbis ila præscribere can. 41 : Omnes clerici, vel lectores sicut levitæ et sacerdotes, detonso superius toto capite, inferius solam circuli coronam relinquant: non sicut hucusque in Galliciæ partibus facere lectores videntur, qui proliaris, ut laici, comis, in solo capitis apice modicum circulum tondent. Ritus enim iste in Hispania hucusque hæreticorum fuit. Unde oportet ut pro amputando ecclesiæ scandalo, hoc signum dedecoris auferatur, et uma sit tonsura, re, fiabitus, sicut totius IIispaniæ est usus. Qui autem hoc non custodierit, fidei catholicæ reus erit. Astipulatur huic instituto omnium fere locorum et temporum consensus, 91 ut inirum non sit, si tam severe in ejus contemptores ecclesiasticæ leges animadverterint. Testantur id antiqua provinciæ nostræ decreta, atque in primis concilium Rotomagense sub Waltero can. 5 : Sacerdotes et clerici coronas habeant patulas et decentem crinium circumferentiam. Istius consti:utionis transgressores ab ecclesiaslicis beneficiis suspendantur. Qui vero beneficia non habuerint, et ita comam nutrierint, privilegio careant clericali. Praecepta nova,Petri de Colle-medio archiepiscopi, qui sedere cœpit anno Christi 1237: Cum in tonsura et maxime luabitu differre debeant a laicis sacerdotes, in quibus plures interrimus istis temporibus delinquentes, præcipimus quod omnes coronam magnam habeant, et tonsuram altam et bene rotundam. Et qui in fuis de cætero invenietur culpabilis, gravius punietur. Concilium apud Pontem-Audomari habitiiin anno Christi 1267. [sedente archiepiscopo 0.fone Rigaltio], clericos, etiam uxoratos, ad deferendum tonsuram et habitum clerico congruentem trinis monitionibus adigi præcipit, et addit : Denique si post præmissus monitiones aliqui clerici in apostasia tonsuræ et habitus permanserint et contingat quod pro suis ercessibus a secularibus judicibus capiantur, in criminibus comprehensi ; non praecipiemus eos per censuras ecclesiasticas liberari. Eadem fere sanxit concilium aliud ibidem anno Christi 1279 (Collect. conciliorum Rotomag., pag. 276) celebratum. Tepescente demum disciplina, canonici Rotomagenses in capitulo generali anno Christi 151 1 haec de tonsura et habitu statuerunt : Ut quanto ecclesia nostra caeteras mobilitate præcellit, sic ejus ecclesiastici servatores majori honestate a cæteris disiinguantur : statuimus ut universi canonici, capellani, et clerici chori nostri tonsuram amodo deferant congrueniem, in quantitate fere similem tonsuræ puerorum de altari, a quibus circa hoc antiaua' consuetudinis servatur honestas. Nec quasquam præauctorum amodo consutituos deferat so

A tulares. Item statuimus, quod quicunque ad missam, evangelium et epistolam, in tabula scriptus fuerit, tonsuram ac barbam se radi faciat : alioquin in officio suo mequeat ad altare, donec rasus fuerit, ministrare: decernentes ut hoc statutum, et omnia alia •edita in hoc capitulo generali, inter illa statuta numerentur, quae q. ilibet canonicus in sua receptione jurat servare. Plura de tonsura Isidoi ns De ecclesiast. offic. 92 lib. ii, cap. 4; Albinus Flaccus Alcuiuus, lib. De div. offic.; Amalarius item De ecclesiast. offic., lib. ii, cap. 5; Rabanus Maurus De institut. clericorum lib. i, cap. 5; Rupertus abl)as Tuitiensis De div. offic., lib. iii, cap. 25; concilium Agathense can. 20; Stephanus II papa in responsis in Carisiaco villa ad annum Christi 754, can. 18; concilium AquisgraB ncnse A. C. 816, lib. i, qui est de institutione canonicorum, cap. 1 ; Coyacense anno Christi 1050; West-monasteriense anno Chrisli 1175; Eboracense anno Christi 1 195; 0xoniense anno Christi 1222; Londinense anno Christi 1257; I{avenn. i, ani;o Christi 1286, rubr. 5; I{avenn. iii, anno Christi 1514, rubr. 10; I{avenm, iv, anno -Christi 1317, rubr. 4 ; ac demum Patrum ætate Rotomagense anno Christi 1581, tit. De episc. et capit., § 7, et tit. De curat. et aliorum offic., § 9, et Remense anno Christi 1585 tit. De clericis in gen., § 18. Pn. (6) Variis nec rubeis utantur indumentis. Plurimis conciliorum decretis idem fuit proliibitum. Unle autem laeteromallon rubeum in cappis hiemalil)us canonicorum sumpserit exordium non liquet, huic C enim instituto repugnat. * • (7) Quod caput nostrum eae apostolica doctrina in superiori parte radimus. Primis temporibus radere caput minus usitatum fuisse videtur quam tondere, nam S. Hieronymus in caput xi.iv Ezechielis ait : Perspicue demonstratur me rasis capitibus sicut sacerdotes cultoresque Isidis et Serapis nos esse debere; hujusque usus moralem rationeiu affert S. Gregorius lib. ii Pastoralis, cap. 7, et lib. i Regist., ep. 24. Ex apostolica autem doctrina dicitur descendere, sive quia tonsuram gestamus exemplo S. Petri , ut habet ordo Romanus; isque ita in memoriam Dominicæ passionis attonsus est, ut legitur apud Bedam lib. v IIist., c. 22, sive quia cam Petrus ij:stituit, ut tradunt Gregorius Turonensis lib. 1 De mirac., D cap. 28, concilium Triburiense can. 20, et Gemma aii:m;c lib. i, c. 195. (8) Per coronam capillorum, quam in inferiori par;e portamus. llinc planum est clericos circulum crinium in modum coronae olim deferre solitos, sicut hodie gestant Franciscani. Idem quoque præcipitur in synodo Ebroicensi a. 1576, cap. 5, de vita et honestate curatorum et aliorum ecclesiasticorum, art. 5, et in Itituali seu Manuali Rotomagensi 93 1651 edito, part. 1, pag. 585 , in hunc modum : Clerici professionis suæ memores Dominicæ coronæ signum in capite religiose deferant cc nunquam dimittant. Qui secus fecerint, tanquam ecclesiasticæ desertores milituæ, sacrorumque canonum contem, tores districtæ,

[ocr errors]
« VorigeDoorgaan »