Pagina-afbeeldingen
PDF

ANNO DOMiNi MI.XXIX.

JOANNES

FISCAMNENSIS ABBAS.

NOTITIA HISTORICA.

(Ga!lia Christiana, nov. edit. tom. XI, pag. 207.)

Joannes I, in partibus Ravennæ ortus ex patre A tebat. Ejus tempore Paschalis II Guillelmum archi

Itoberlo, ab exilitate corporis Joannelinus dictus coguoininatusque d'Alye in Catalogo Labbeano, apud Sanctum Beniguum Divionensem litteris eruditus ac inedicinali arte, quam ex Guillelmi abbatis inandato didicerat, ejus in priii.is studiosus evasit initator, qui dilectum sibi substituit, anno 1028, licet eum alibi magis optasset præficere. Novum abl)atem Robertus dux ut Fiscamnensis monasterii li

bertati caveret, noluit ut archiepiscopus Rothoma

gelusiscrdinaret, sed accersivit Hugonem Abrincensem episcopum, a quo Joannem Fiscamni abbatem benedici ac sacrari fecit. Eodem abbate ordines non s:mel ab aliis episcopis collati sunt, archiepiscopo nequaquam reclamante, huic eidem Rogerius comes de Castro S. Pauli instaurandum commisit Blagiacense m1onasterium an. 1052, cui unum e suis abbatem præfecit. Ægre quidem, concessit tamen Joaniies monasteriuin Villardea Richardo II Fiscamnensibiis olim donatiim, Roberto duci locum in priorem statum restituere volenti, qui in commutationem dedit monasterium Sancti Taurini an. 1055, ejusdemque subscripsit litteris pro restauratione parthelioris Villaris. Sul)scripsit eodem anno fundationi monasterii Coiicliensis. Circa id tempus convenit cum Rainaldo, Ilenrici regis camerario, de potestate Yillaris in pago Silvanectensi. Anno 1047 Willelnius dux Joanni restituit terram Rainaldi vicecomitis, quam pater ejus ltichardus eis concesserat, et posica Joannes abbas Gozelino Heddonis filio in beneficium dederat, qui eam suis hominibus tradiderat. Aliquanto post querelam habuit cum Warino, albate Sancti Arnulfi Metensis, occasione Benedicti, imoiiachi olim Fiscamnensis, sed ad S. Arnulfum translati, quem Joannes abbas acrilus verbis repe

episcopum Rothomagensem uti pallio prohibuit, qui monachos Fiscammenses anathematizarat, co quod interdictum ab ipso latum in ecclesias Normauiii;e non servaverant. Vide epistolas Paschalis, sancti Anselmi, et Ivonis Carnolensis. Joannes legationis munere functus in Italia, rediens in Franciam anno circiter 1050, vim passus est ab Italis ex odio gentis Normannorum qui Apuliam invaserant. Qua de re conquestus est epistola ad Leonem IX. Assumpto aul metropoliim Lugdunensem Halinardo, ad regendum Bemignianum monasterium accitus anno 1052, cessit anno 1056. Detectioni corporis S. Dionysii in al)batia cognomine astitit v Idus Junii 1055. Exeunte anno 1054 transfretavit in Angliam, ut rebus monasterii sui in illo regno positis provideret, sibique Eduardum regem propitium redderet, a quo reipsa

* nonnullis beneficiis amplificatus est. Anno circiter

1058 Letzelinum, episcopum Parisiensem, ab lfenrico rege Francorum ad Willelmum ducem Normanniæ, propter pacem inter eos componendam directum rogavit ut in die Resurrectionis missam celebraret in ecclesia Fiscammensi. Quod et fecit episcopus, atque inter sacra missarum solemnia quosdam ex momachis presbyteros ordinavit. Astitit Joannes, anno 1066, dedicationi parthenonis Cadoniensis. Jerosolymam profectus, ibique diu detentus in carcere, postea ad monasterium rediisse legitur in Catalogo Labbeano, ubi, biennio post, dierum plenus ac meri , torum obiit anno 1078, viii Kalendas Martii, id est 1079, sepultus in sacello S. Joannis Baptistæ. Quasdam ipsius epistolas legesis apud Mabillonium Annal. Bened. tom. IV, pag. 581, 506 et 521, tom. V, pag. 23; Analect. tom. I, pag. 160 et Marteniuin toin. I Anecdot., col. 205 et seqq.

JOAININ IS A :31:3A' TI IS
LIBELLUS

DE SCRIPTURIS ET VERBIS PATRUM COLLECTUS.

(Apud MABiil. Analect. nov. edit., pag. 120.)

Exstat libelius sequens in vetusto codice Mettensis A Atqui hæc nullatenus conveniunt Mathildi, IfenIII. Ex his intelligimus tempus quo vixit istius A imitator studiosus. Qui ab exilitate Joannelius di

monasterii Sancti Arnulfi , queum codiceum, annuente I{. P. priore ejus loci, mihi transmisit domnus Placidi;s Beuvi;lonius jam non semel a me laudatus. Jdeo vero prolixum l.oc specimen exhibere visum est, quod interesse pt.tem reipublicæ Christianæ, ut præmissa opuscula accurate discutiautur. Quam ob rem quatuor aut quinque res hic examinandæ sunt, scilicet codicis Mettensis ætas seu antiquitas; tum imperatricis, cui prior, libellus nuncupatus est, nomei); dein auctoris item nomen ac dignitas; ad hæc, opuscula ipsa in codice contenta : quæ deinum cum libro Meditationum sub nomine Augustini vulgato comparanda sunt; postremo cum Alcuini Coufessioi;e Cluilfletiana. I. Codex Mettensis oblongus, optimæ notæ, sine dubio scriptum est sub finem sæculi xi, id est circiter annum 1080, ut probat ipsa scripturæ forma modusque scribendi illi ævo convenieiis. Quippe minores litteræ r oblongae, litteræ A majores absque lineola transversa, aliaque id genus in eo codice complura, quæ facilius est capere oculis quam verbis exprimere, post sæculum xi in usu esse desierunt. Ad hæc modus scribendi qui in eodem libro servatur, illis temporibus apprime respondet. Exemplo sint syllaba et uno contextu in vocabulorum compositione inserta : intellego, neglego, inmensus, imperfectus, ubi posteri scribunt intel!igo, negligo, immensus, imperfectus. Postremo in eo codice primaria manu descripta legitur Oratio Willeimi abbatis, in festo sancti Augustini ante missam dicem;!a, quam inferius referam post epistolas Willelmi abbatis Mettensis, cui hanc orationem tribuendam puto. Florebat vero Willelmus iste pontificatu Gregorii VII, quo tempore Joannis codex exaratus videtur, exceptis nonnullis quæ receiitiori manu adjecta sunt. II. Quatuor indiciis designatur Imperatrix , cui prior libellus inscriptus est, iiimirum quod relicta fuerit reverendæ memoriæ Doimni ileinrici clarissimi sapientisque imperatoris : , quod post primam amissæ virginitatis palmam , secundis nuptiis nunlium remiserit : quod actibus misericordiæ debita, viduis, orphanis aliisque indigentibus facultates suas dispensarit; quod totam fere peragrarit Italiam ; devotissime visitans sanctorum reliquias, et eis offerens pretiosa donaria, idque ipsum i Galliarum partes regressa præstiterit.

rici priini uxori, tum quia llenricus iste solemni more imperator coronatus non est, tum quia Mathildis post conjugis obitum reliquum vitæ in Saxonia exegit. Neque conveniunt Cunegundi Heurico secundo nuptæ; quippe quæ in conjugio virginitatem servasse memoratur, et post anniversarium mariui obitum in Confugiensi monasterio usque ad mortem delituit. Certe hæc omnia in unam conspirant Agnetem Augustam , quæ Willelmi comitis Pictavensis filia, Henrico III imperatori nupsit; eoque mortuo (quod aniio 1056 coutigit) totam llaliam devotionis causa perlustravit, maxime Fructuariense monasteriuim, atque adeo Casinense, ubi per sex menses demorata est, pretiosis donariis sancto Bemediclo oblatis. Eadem vero elogia, quæ in superiori Præfatione ipsi tribuuntur, commemorat Petrus Damiani in epistola Agneti Augustæ imperatrics directa , a Baronio relata ad annum 1062, qua Agneti in Italia tum degenti salutaria monita præscribit Petrus. Ejusdem hortatu Agnes ex Germania, quo per aliquot peregrinationis annos receperat sese, reversa est Romaim, ubi supremum vit;e absolvit diem anno 1077, quo anno Baronius ejus epitaphium refert. Exstat in Bibliothecæ Sebusianæ centuria ii, cap. 77, ejusdein imperatricis eximia epistola, Al berto, non Andreæ, Fructuariensi abbati directa , cnjus fragmentum huic loco illustrando adducere non erit otiosum. • A. imperatrix et peccatrix A. Patri bono et fratribus in Fructuario congregatis in nomine Domini, servitutem ancillæ, cujus oculi in manibus dominæ suæ sunt. Conscientia mea terret me pejus omni larva omnique imagine. ldeo fugio per sanctorum loca, quærens latibulum a facie timoris hujus, nec minimum desiderium est mihi veniendi ad vos, de quibus comperi quia vestra intercessio certa salus est : sed nostræ profectiones in mauu Dei sunt, et non in nostra voluntate. lnterim vero mente adoro ad pedes vestros, » etc. Agnetis varia in Italiam itinera distinguit Baronius:

D primum, post susceptum quidem velum, anno 1062,

cui itineri fere triennium insumpsit ; alterum anno 1066, cui sex annos ; tertium anno 1075 ; quartum denique anno 1075. Itaque Libellus precuni, qui ipsi post ltalicam peregrinationem, regressuiuque in Galliarum partes, nuncupatus est, conditiis fuit eo temporis inter vallo quod ab aniio 1 00 a! ! '75 cilluxit.

libelli scriptor, de cujus nomine atque dignitate tertio loco agendum est. Uti umque in fine præfationis, quæ titulo caret, exprimit his verbis : v Ego Juannes ultimus servorum Christi, et qui mecum sunt fratres, l)eatitudinem tuam salutamus. » Ergo h c Joannes abbas erat, id quod cl rius explicat in grata uim actionibus quas Deo refert pro beneficiis acceptis , ubi orat hoc mo(!o : • Ego uluimus servoru:n luorum , non inmemor beneficiorum miseratioi.is tuæ, quæ mihi peccatori collata sunt , gratias timi ago, etc. Tu Pastor pastorum, et recior omnium, Christe Deus, qui nullis meis ineritis, sed sola dignatioiie iuisericor.ii;e tuæ vocasti parvitalcm ineam ad hoc pastorale officium, etc....... Parvulus quippe sum et nullius virtutis liomuncio, nihil habens in me quod expeti debeat, et quod dignum sit tanti officii. ldcirco desperans de parvitale mea, non res;iro wisi in sola misericordia tua. » Et infra : ¢ Da mihi coelestia et terrena subsidia ad omnem sufficientiam, ut habeam unde gregem tuum possium pascere et sustentare , tam spiritualiter , •quain corporaliter, atque venientes in tuo nomine suscipere absque ulla hæsitatione ; loca commissa ordinare, et præparare ad quietem et salutem fratrum , sicut decet et oporlet. » Cerle haec oratio ejusdem videtur esse auctoris ac Libellus precum. Ex his colligitur Joanneiu Lilelli cond, lorem abbatis dignitate præditum fuisse, cui non unum, sed plura monasteria commissa sint. At quis tandem ille fuerit, cujusve monasterii abbas, jam inquirendum. Duos invenio Joannes abbates eo tempore clarissimos, et quidem lualos ambos, nempe Joannem Gualbertum , Valluumbrosani ordinis instituto, eum , cnjus nulla scripta invenio, et Joannem abbatein Fis amnensem , cui potius quain alteri præcitatum Libellum tribtiemlum existimo, his adductus con jecturis. Priamo siquidem auctor se identidem homuncionem, homunculum, parvum pusillumque dicit : Joannes vero abbas Fiscamnensis statura pusillus erat, ab exilitate corporis Joannelinus appellatus. Deinde, non uni, sed pluribus monasteriis præfectus erat, scilicet Fiscaminensi aliisque Fiscamno subjectis, simulque abbatiæ quæ in loco Erbrestein tlicto sita. Ad h:ec Henrico III is acceptus fuit, ut argumento est praefectura Erhrestensis, quam concedente Ilenrico in Suevia obtinuit. Hinc illa familiaritatis occasio cuiu Agnete , quæ ob eam causam Fructuariense monasterium , utpote a Guillelmo Divionensi abbate, Joannis institutore, conditum, excoluisse videtur. Porro quantæ doctrinæ ac virtutis fuerit, testatur Joannes chronographus Diviniomensis cœnobii, ubi monachus fuerat Joannes abbas, de eo tum supersuite agens in hunc modum : • Ilic Italia partibus Ravennae ortus, litteris eruditus, ac medicinali arte per ipsius Patris jussionem edoctus, religiosae conversationis ejus, doctrinæ quoque ac omnium virtutum ipsius præ cunctis aliis extitit

minutivo nomine est dictus : sed humilitatis, sapientiæ, discretionis et cæterarum virtutum tanta in eo refulsit gratia, ut, sicut sancuus refert Gregorius in libro Dialogorum de Constantio presbytero, ita in hoc mirum esset intuentibus, in tam parvo corpore gratiæ Dei tanta dona exuberare. Sed quia adhuc domum habitat luteam, sufficit hoc tantum dixisse. » Hactenus Joannes Chronographus de æquali ac cognomine suo Joanne, qui primum, ut dixi, monachus in cœnobio Benigniano, tum Fiscamni prior a Willelmo abbate constitulus; dein eodem cedente abbas anno 1028, post anno 1052 in locum demortui Halinardi suffectus in abbatia quæ dicitur ErB brestein ; tandemnque vita decessit anno 1078 , qui annus ab obitu Agnetis Augustæ proximus est. ll;cc coustaiit ex duobus chronicis, Divionensi scilicet Sancti Benigni, et Fiscamnensi , editis in Bibliothecæ Labbeanæ tomo primo, ubi etiam in catalogo abbatum Fiscamnensiuim Joannes, d'Alie cognominatus, Hierosolymam profectus, ibique diu detentus in carcere, postmodum ad monasterium rediisse dicitur. IIæ conjecturæ meæ de prioris libeili scriptore, cujus alia opuscula nunc investigare necesse est. IV. Joannes in sua præfatione de quatuor a:ut quinque opusculis suis mentionem facit. Primum est De institutione viduæ; 2. De vita et moribus virginum ; 5. De eleemosynarum dispensatione ; 4. De divina contemplatione, 5. el De superna Hierusalem. Tria priora desunl ;n codice Mettensi, in quo alia reperiuntur, quæ am Joanni tribuenda sint, dispiciendum est. Quæ in Mettensi codice reperiuntur, aiia manu prima, alia secunda descripta sunt. Prima quidem liljellus prior Joannis ac posterior cum orationibus subsequentibus usque ad duodecimam quæ, sicut et sguentes, secundaria manu exarata est. Quæ primi generis sunt, omnia (si Willelmi abbatis orationem, quæ auctoris sui nomen præfert in codice, excipias) Joannem auctorem habere milii videntur, cæteras vero orationes secunda manu scriptas sancto Anselmo tribuo. In his orationibus tres inveniuntur ad sanctam Mariam , quas esse puto eas de quibus mentionem facit Anselmus ipse in lib. I, epistola 20, ad Conilulfum. Orationem 17 incipientem ab his verbis, Terret me vita mea, memorat tribuitque Anselmo Durandus abl)es in ejusdem libri epistola 61. An vero oratio ad sanctum; Joannem evangelistam eidem Anselmo tribuenda sit, dubium me reddunt hæc verba : ¢ Si agnoscis nomen tuum, rogo te per ipsam dilectionem, agnoscani in tanta necessitate auxilium tuum. Joannes, Joannes, » etc. Ex quibus verbis aliisque consiinilibus eonjectura est auctori momen fuisse Joanni. Ad Joannem pertinere videntur, ut dixi, non soJum libellus prior , cui Joannis auctoris noinem ascriptum esl , sed etiam libelltis pesterior, tum etiam subsequentes orationes usque adj duodecimam, excepta oratione Willelmi abbatis. Et quidem libellus posterior De divina contemplatione, indubitanter Joanni auctori tribuendus est, in cujus fronte hic titulus legitur in codice ms. : Lege et istum aliam orationem, quæ simili modo de divina contemplatione edita est. Nam multa reperiuntur in ista quæ in illa superiore non sunt. ldem quippe tractandi modus , idemque ordo in hoc posteriori libello servatur ac in priori. Posterior enim, uti et prior, dividitur in tres partes, quarum prima est de Divinitate ac Trinitate, altera de Christi Domini humanitate, tertia pars est de Christi amore. ln his omnibus ad singulas partes in titulo præscribitur aliquis psalmus, uti in priori libello ; quæ omnia eumdem arguunt auctorem. ld diserte confirmat posterioris hujus libri editio Parisiis anno 1559, apud Wascosanum adornata, atque in tres partes, sicut in codice Mettensi , distincta sub hoc titulo : Confessio theologica tribus partibus absoluta. Cujus confessionis auctorem Wascosanus, aut alius quispiam, ex marginalibus quibusdam velui fugientibus veteris sui exemplaris adnotatiunculis deprehendit fuisse dic:um Joannem, quod de Joanne Cassiano perperam interpretatus est. In oratione secunda De vitiis et virtutibus, quæ libello posteriori suljuncta est, auctor a Deo postulat mentis puritatem, uti sibi corporis integritateam concesserat ab ipso pubertatis tempore. Huc sentenlias quasdam refert ex oratione sexta, quæ ante missam dicenda præscribitur, et in consequentibus sese monachum prodit. 0ratio tertia incipit ab his verbis : Multa igitur sunt contemplationum genera, etc., quibus consimilia leguntur in Alcuini Confessione Chiflletiana, sub finem partis primæ, et apud Anselmum; al post tres aut qualuor versus nulla est cum istis auctoribus convenientia. Oratio sexta ante missam dicenda, cujus exordium, Summe sacerdos , nullum auctoris nomen præfert in codice Mettensi. Hanc alii Ambrosio tribuunt, alii Anselmo; mihi vero Joanni tribuenda videtur. Certe ex ea identidera sententias a!ducit Joannes in libello posteriori, in oratione secunda, unilecima et in aliis; et apud Anselmum prolixior est ea oratio post illa verba, in commemoratione tua pro salute nostra. Nam quæ sequuntur apud Anselmum et in aliis editis libris usque ad hæc : Peto clementiam tuam, ut descendat super panem et calicem, etc., apud Joannem desunt, videnturque alterius esse auctoris, qui episcopalem fidelium curam habuerit. Superiora enim singulari numero, uti et posteriora, profert auctor : hæc vero intermedia in pluralem vertit interpolator, oramus , rogamus, etc. Ad hæc pro singulis hominum generibus sibi commissis, pro cunctorum necessitatibus orat, ut episcopus. Ergo haec oratio auctorem habet Joannem, aut certe alium ætate superiorem; amplificatorem vero forsitam sanctum Anselmum; ob idque Anselmo

A a posteris ascripta. Neque vero Anselmo in ligna res putanda est , ut Joannis orationem auctiorem fecerit. Non enim eam sibi propterea vindicavit, et ejusmodi orationibus manualibus et quotidianis cnique tanquam suis uti licet, sive addendo, sive subtrahendo quod fuerit opportunum. Accedit quod in ea oratione pleraque alia differunt a codice Joannis, ex quibus duo t»ntum notare juvat. Primum ad illa verba, ubi legitur in editis: a Mundo corde valeam tibi offerre. » Joannis códex habet : « Mundo corde quotidie valeam tibi offerre. » Alterum est sub finem orationis, quæ Iioc modo desinit in editis: “ Ad regnum tuum perveniam, ubi non in mys:eriis, sicut in hoc tempore agitur, sed facie ad faciem te videbimus, cum tradideris regnum Deo et B Patri, etc. » Sic vero apud Joannem: Ad regnum tuum perveniam, ubi facie ad faciem te videbimus. Interim hoc agendum, hoc certe frequentandum commendasti Ecclesiæ, quousque venias in fine sæculi , quando erit sanc:orum requies, non adhuc in sacramento , quo in tempore consociantur memhra tua, quandiu bibitur quod de latere tuo manavit : sed jam in ipsa perfectione salutis æternæ , cum tradideris regnum Deo et Palri , in illa perspicua contemplatione tui incommutabilis veritatis, nul!is mysteriis egeamus. Tunc enim me de te satiabis, » etc. Cæterum mon facile in animum induxerim Joannem, qui ex antiquis Patribus , maxime ex Augustino, scripta sua derivat, quidquam delibasse ex Anselmo, qui Joanne sene juvenis erat. Quippe Anselmus annorum xxvii factus est Becci monachus anno 1060, post biennium prior quindecim annos ; abbas dein anno 1077, qui Joannis abbatis Fiscamnensis obitum præcessit. Ex quibus verisimiiius eflicitur, Anselmum quædam a Joanne homine sene mutuatum fuisse, quam Joannem ex Anselmo Juniori. Et quidem Prologus decem Meditationum apud Anselmum, ordine tantisper immutato, acceptus est ex Joanne in libelli posterioris parte tertia , uti et caput primum earumdem Meditationum ex parte prima ejusdem libelli, tametsi etiain in Alcuini Confessione Chiffletiana reperiuntur. At vero Joannes in locis praecitatis ex hac oratione sexta hinc inde versiis interserit, uti solet ex proD priis; quod argumento est eum huius orationis sextæ esse conditorem. Oratio nona, quæ prolixior, piis affectibus referta est, et multa repetit ex Joannis libello priori, maxime vero hæc verba, quibus se defloratorem probat : • Unde mihi valde libet de te loqui, de te audire, de te legere, de te scribere, de te conferre : ut sub dulcem umbram sinceritatis tuæ ingressus, ab hujus sæculi æstibus in tui refrigerii temperamento abscondar. Hujus rei gratia umbrosum monteum et condensum adscendo, amoena prata perlustro, viridissimas sententiarum herbas legendo carpo, ,requentando rumino, exaranulo congrego, ut suavitatem dulcedinis et charitatis tuæ repo:iam in alta sede meinoriæ meæ. » Ilis coiisiinil:a s r.bit Joanne* in parte secunda libri prioris : « Libet sane de te loqui, de te audire, de te scribere, de te conferre, de tiin heatitudine et gloria cotidie legere, et lecta saepius sub corde revolvere : ut vel sic possim ab hiijus mortalis et perituræ vitae ardoribus, periculis et sudoribus sub tuæ vitalis auræ dulce refrigerium transire, et transiens in sinu tuo fessum caput dormiturus vel paululum reclinare. Hujus rei gratia sanctarum Scripturarum amoena prata ingredior, viridissimas sententiarum herbas exarando carpo, legendo comedo, frequentando ruinino, atque congregando tandem in alta memoriæ sede repono : ut tali modo tua dulcedine deguslata, minus istius miserrimæ vitæ amaritudines sentiam. » Ubi videas auctorem orationis nonæ ex imitatione prioris libelli hæc verba usurpare, ut se excerptorem et defloratorem probet : at non ita esse verbis lii)elli prioris addictum, ut ea de verbo studiose referat. Quod argumento est, eumdem utriusque esse auclorem, non vero alterutrum hac in parte quasi alieni operis defloratorem ; cujus oflicium est syllabas et verba aliorum ad nt:merum referre. Eadem observatio etiam aliis orationibus adhibenda est, in quibus simili modo eædem sententiæ ad sensum, quæ in duobus libellis exstant, non semper ad verba studiose repetuntur. 0ratio undecima in codice Joannis pro gratiarum aetione de beneficiis divinis, incipiens ab his verbis, Spes mea, Christe Deus, etc., habetur quidem apud Anselmum, estque alloquium 12. At certe Joanni potius tribuenda est quam Anselmo. In ea siquidem auctor gratiam a Deo postulat loca commissu , id est monasteria regendi (nam al)bas erat quisquis ille fuit, ut ex orationis serie liquido colligitur). At vero A nselmus unum Beccense monasterium, Joannes duo administravit abbas. Sed cum fere aequales fuerint Joannes et Anselmus, facili errore quæ alterius erant, nec auctoris præferebant nomen, alteri supponi potuere. V. Jam vero si tam priorem Joannis libellum quam sequentia opuscula conferamus cum libro Meditationum qui sub nomine Augustini vulgatus est, eadem in utrisque de verbo repetita inveniemus. Itaque operae pretium me facturum putavi, eumque harum adnotationum fructum mihi proposui, ut uter auctor ab altero haec mutuatus sit, aperiam. Atqui in libro Meditationum Augustiniano manifesta apparent plagiarii et consarcinatoris indicia. Niniirum hic liber pluribus constat partibus inale cohærentibus et consutis, quæ quidem singulæ præclaræ sunt juxta ac piæ, at simul colligatæ corpus male contextum compactumque efliciunt. Nam diversa inconcinne in unum congeruntur, quæ apud Joannem rite in partes distributa sunt. Deinde in Me(litationibus nonnulla intermiscentur citra delectum, cum superioribus ac subsequentibus male cohærentia. quæ Joanni desunt. Ad hæc quae continua scric apud Joannem leguntur, mediis resectisobtorto collo viuungit consarcinator. Dcniuuc exempiaria Mledi

A lationum nulla inveniuntur supra Joannis aetatcm, sed omnia posteriora. Liber Meditationum pluribus constat partibus a sc divulsis. Prima pars est a capite A ad 10, qu;e quidem reperitur apud Anselmum, eademque cst cum oratione 10 apud Joannem, nonnullis versibus resectis post illa verba, in odorem unguentorum tuorum dulciter, quibus alia subdit codex Joannis, quæ Meditationum consarcinator imperile detraxit. Secunda pars Meditationum est a capite 12(nam 11 quatuor dumtaxat versibus constans, glorificationem tantum Trinitatis continet) usque ad cap. 55, exhibetqiie duas priores partes et primum articuJam tertiæ partis prioris libelli, quem Joannes Agneti imperatrici nuncupavit, excepto hymno De gloria B Paradisi, quem consarcinator post caput 25 inseruit. Tertiam partem Meditationum definio capite 54, quod idem cst cum oratione 4, quæ in codice Joanmis libro posteriori adjuncta est. Quarta pars \leditatioiium complectiuur caput 55 cum duobus subsequentibiis; quibus respondent articuli secundus, tertius, quartus et quintus terti;e partis libelli prioris apud Joannem, exceptis fine articuli quarti ab his verbis, Dormiat memoria mea; et initio sequentis, quæ Meditationum consarcinator resecuit. Quinta pars Meditationum constat capite 58. estque oratio octava in codice Joannis. Sexta pars continet capita 54 et 40 Melitationum, C qu;c desunt apud Joannem, prætcr versus non paucos capitis 40, quibus coiisimiles leguntur in Joannis oratione secunda. - Denique septima pars complectitur caput 41 Moditationum, estque eadem cum. Mlettensis codicis oratione 15, quæ Anselmo in libris editis tribuitur. Ex hac collatione manifeste conficitur id, quod hactenus demonstrandum suscepi, scilicet Meditationum collectorem ex variis Joannis opusculis unum corpus Meditationum coinpegisse, exceptis uno et altero capitulis, ac proiude Joanne csse posteriorem. Itaque sic res processisse videtur. Joannes ex i'atribus, maxime ex Augustino et Alcuino, sententias decerpendo, libellos precum duos aliasque orationes composuit. Ilaec ut ad manum haberet, continua D serie male digesta in unum collegit aliquis consarcinator. Quæ collectio, quia Augustini genium: sententiasque referebat, Augustino a posteris ascripta est. Qua in re nescio quo fato id Joanni accidit, quod ne accideret studiose praecaverat in Præfatione libri prioris, Agnetem Augustam obtestatus, uti daret operam ne quis librariorum scripta sua vitiaret, sive aliquid addendo, * seu subtraheudo, aut immutando; quæ nihilominus omnia passus est a Mlcditationuin compilatore. At quis tandem ille compilator? Certe non facile est definire. Lovanensium censura hæc est : Auctor cst, vel beatus Augustinus, vel qui ejus iibros non indiligenter legit. Atqui jam superius denuonstravi,

« VorigeDoorgaan »