Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

aliquod omnibus hominibus commune, necesse torum cugnitionem. Ergo, elc. 2° Deus infiest, ut ad cam perveniri possit vià tutâ et fa nitè justus et sapiens non potest ab homine cili; verùm nec tuta nec facilis est investigatio exigere, ut revelationi se subjiciat , quam nis philosophicæ via. Ergo, etc.

divinam esse scire non potest : atqui ut illud Prob. Min. Non est tuta. Cùm enim religio sciat, examen adhibeat necesse est; vel dicenmulta continere possit rationi impervia, facil dum esset Deum hominem per internam inspilimum esset errorem pro veritate amplecti. rationem instruere, quod falsum esse omnium Quis porrò nescit , rationem humananı , cùm hominum experientia probat. Ergo, etc. sibi relicta est, serè semper præjudiciis et cu 3° Experientiâ certum est diversas esse relipiditatibus famulari, et crebris discussionibus

giones, quæ revelalæ dicuntur; cùmque non dubia non lolli, sed augeri? Quis nescit etiam omnes possint simul esse veræ et divinæ , philosophos in omnibus, quæ suæ rationi et necesse est veram à falsis discernere; atqui inquisitioni subjecerunt , semper in varias hoc sine examine fieri non potest. Ergo, etc. easque absurdissimas sententias abiisse ? Quod Prob. secunda pars. Si examen necessariò inprimis in religionis indagatione conspicitur, instituendum est , illud versari debet, vel circa cùm omnes illi qui eam ex proprio componere intrinsecam veritatem rerum , quæ credendæ roluerunt, ita semper diversis et pugnantibus sunt, vel circa auctoritatem , cui credendum rationibus implicati fuerint, ut nunquàm po est;atqui primum fieri non potest ex rationibus ļuerint solidum religionis systema construere. in prop. secundâ allatis. Ergo manet secundum.

Non est facilis. Na enim methodus opus est SOLVUNTUR OBJECTA. Objiciunt contra difficillimum, quod longè vires excedit , non primam propos. : Cùm de revelatione agitur, Lantùm illitteratorum, qui partem hominum inquisitio homini est impossibilis ; ergo potest elliciunt longè maximam, el nec vim habent

manere indifferens. - Resp. : Neg. ant. Non ingenii satis aculam, nec tempus tam operosa enim requiritur examen veritatum, ut diximus; inquisitioni impendere possunt; sed et eorum quod non tantùm omnibus ferè hominibus qui ælatem suam in studio philosophiæ conte esset impossibile, sed etiam plenam convictiorunt, et qui, cùm religionem solå ratione in nem nunquàm generaret, inprimis quando vestigant, omnia confundunt, et tam parùm hominis interesset non credere. Verùm agitur novas veritates inveniunt, ut etiam eas, quas hic de examine auctoritatis, ut constet Deum lenuerunt, amittant.

esse locutum; quod argumentis perficitur exProb. pars secunda ant. Via auctoritatis ternis omniumque hominum ingenio accommo1° convenit religioni, ut patet ex præcedente datis, tamque obviis et splendidis ut facillimè probatione. 2o Convenit Religionis indagatori cognosci possint ab iis, qui sensum communem bus, quia et tuta est et facilis : nam motiva habent et animum ad obsequendum divinæ habet certa, quibus securè quilibet etiam in voluntati paratum. rebus maximi momenti fidere possit ; siquidem Instant 1° : Facilior est via ad veritatem credere Deo revelanti tutissimum est, scire

per rationem, quàm per auctoritatem. Nam ut autem an Deus revelaverit facillimum , cùm revelationein aliquam factam esse cognoscam , motiva credibilitatis obvia sint et omnium eique assentire possim, non tantùm examiaptui accommodata, ut ex sequentibus patebit. nanda sunt facta, miracula, prophetiæ ,. etc., Ergo, etc.

quibus revelatio probatur, sed et testium auPROPOSITIO IU.

ctoritas, librorum in quibus ea continentur Ad amplectendam religionem revelatam exami

authenticitas et veracitas ; determinandus est nanda sunt credibilitatis motiva.

genuinus librorum sensus. Imò cùm plures

religiones se revelalas dicant, omnes excutienProb. Vera est propositio, si lo homo non dæ sunt, argumenta ponderanda, objecta exapotest revelationem amplecti sine examine , si minanda, cum aliorum responsis conferenda. 2° aliud examen instituere non potest , quàm Sed in his omnibus labor est infinitus, et pleillud motivorum credibilitatis; atqui utrumque rorumque hominum vires excedens. Ergo, etc. verum est; ergo, etc.

Ita Rousseau, Emile, tom. 3. — Resp. 1°: Hoc Prob. min. 1° Homo non potest revelationi argumentum nimis probaret; sequeretur enim firmum præbere assensum, nisi de illius divi neminem Deum unicum colere, justum ab nilate intimè persuasus sit; persuasio autem injusto secernere, neminem mentem bumanam necessariò argumenta supponit, et argumen immortalem credere posse, nisi omnes philo

sopbos inter se dissidentes legerit et argunsenta si daretur certitudo certitudine major. Ea cerin utramque partem pugnantia perpenderit, tè, quæ ex generali et constanti hominum aut novos humani generis præceptores ipse testimonio comprobantur non minùs certa audierit. Sequeretur opifices et agricolas lotam sunt, quàm demonstratio quævis geometrica, vitam legendo, meditando, discurrendo, tran magis enim valent ad convincendos animos, sigere debere. Quod sanè ridiculum est. Jam ad excludendam omnem errandi formidinem verò si absurdæ consecutiones principii falsi Principia, quibus innituntur demonstrationes tatem cvidenter probent, quilibet intelligere nietaphysicæ ab ingeniosis tantùm hominipotest , quid censendum sit de ridiculâ illâ bus cognoscuntur, neque ab omnibus etiam Rousseau argumentatione. — Resp. 2o: Reli philosophis pro veris habentur. At principia gionis christianze veritas iis innititur argumen moralia, quæ fundamentum sunt moralis certis, quæ nulli sinceræ mentis homini incerta titudinis, tum acutiorum, tum tardiorum conesse possunt , cùm sint notoria, habeantque sensum habent. Atque ubi semel hæc certitudo evidentiam facti ; talia sunt splendida quædam adest, tanta est tamque perfecta mentis adhæmiracula Christi, inprimis ejus resurrectio , sio, ut novis accedentibus argumentis augeri non insignes utriusque Testamenti prophetiæ , possit.Sic homo quadraginta annorum circa solis christianæ religionis per orbem propagatio, etc. ortum et occasum, lunæ tum crescentis, lum Qui autem planè rudes sunt, iis semper manet decrescentis mutationes , miram rerum terremolivum , quo eliam doctissimi carere non strium, animalium, arborum, tluminum varietapossunt, nempe societatis christianæ seu Eccle

tem tam certus est, ul etiamsi vitam ad 100 annos siæ auctoritas, quâ prudentissimè ad creden protraheret, toties repetità esperientiâ, majodum inclinantur.

rem certitudinem non acquireret. Quis non de Inslant 2° : Ut indifferentia circa religionem pugnâ Waterslaviensi ita nunc cerlus est,

ut posset in vitium verti, debuisset Deus veræ quæ ultra accedere possunt testimonia, firmioreligioni tam certos et conspicuos characteres rem reddere non valeant assensum? Resp. imprimere, ut quilibet etiam rudis homo eam 2°: Etiamsi major esset certitudo metaphysica facillimè à falsis discernere posset; atqui tamen quàm moralis, non sequeretur illud quod in res aliter se habet. Ergo, etc.

Neg. min.

minore propositione asseritur; probandum Manifestum est Religionem christianam tam enim esset, philosophicas veritatum probatiosplendidis fulgere characteribus, ut eam ab nes rectam viam esse, quâ ad certitudinem aliis secernere difficile non sit ; quamvis fatea metaphysicam perducimur. Verùm quis hæc mur, tantam non esse vim luminis, ut etiam audeat asserere ? An non potiùs revelatæ verinolentes cogat ad assensum, nullumque libero tales hâc methodo in philosophicas opiniones voluntatis obsequio locum relinquat. Quod dis transirent, quibus nihil est in mundo incertius, ponente benignissimå Providentiâ ita factum nihil mutabilius? Nam quæ à philosophis ut est, ut ad veritatem pervenire possint qui certa hodiè prædicantur, ut evidentia veritaeam recto corde inquirunt, et tamen fides non tum principia, novo succedente systemale ut sit sine merito. Adest lux clarissima, quà frui vana exploduntur et absona. Præter mathepossunt omnes venientes in hunc mundum; maticas conclusiones et principia quædam mesed manet etiam tenebris locus, ut possint in taphysica, nihil est de quo non disputent. Quin umbrâ mortis permanere, qui tenebras magis etiam geometriæ principia, ut diximus, à madiligunt, quàm lucem. Vid. Pensées de Pascal, thematicis nonnullis in controversiam vocata chap. 18.

sunt, cùm in iis quæ sensus percipiunt, cùm Objiciunt contra secundam propos. Omnis in factis historicis quàm plurimis tam concors, revelationis probatio necessariò reducitur ad tam firma sit totius humani generis persuasio. testimonium hominum; atqui ex hominum Resp. 3° : Neg. conseq. Etiamsi admitteretur testimonio nunquàm tam certum ellicitur ar 1o certitudinem metaphysicam esse morali cergumentum, quam ex philosophicâ demonstra tiludine majorem; 2° ex philosopbicis ratiotione, quæ veritates ex primis principiis dedu nibus oriri posse metaphysicam certitudinem, cit. Ergo melior et lutior est rationis via quàm adhuc consecta res non esset; sed probandum aucloritatis. — Resp 1°: Nego min. Quamvis essel cos, qui convincendi sunt, hujus discusdiversa sint certitudinis genera, propter rerum, sionis esse capaces, et res ipsas tales esse, quæ quæ probandæ sunt, diversilalem, non sequi ejusmodi discussiones admittant. Contrarium lur diversos etiam esse certitudinis gradus, ac ex probatione patet.

Pauci sunt qui veritatem ratiocinando asse metaphysicè quidem de regulis suis certus qui possunt, neque id ignorant philosophi, qui esset; de rectå autem agrorum partilione eam ideò tantùm Dei auctoritatem eriperc volunt certitudinem non haberet. Jam, cùm religio hominibus, ut suam imponant. Quid autem omnis et revelatio res sit ad hominis vitam volunt, cùm de rerum seu veritatum indaga quàm maximè pertinens; cùm non de ideis tione loquuntur ? An non sophisticam suam agatur, rebusque possibilibus, sed de eo quod philosophandi rationem consultò cum mathe à Deo ipso profeclum dicitur, et hoinini ad maticâ demonstratione confundunt? Aut an æternam salutem datum, stultum esset genus seriò contendunt, veritates religionis mathe aliquod certitudinis requirere, quod ad rem, maticè demonstrandas esse? Sed quis nescit de quâ agitur, pertinere non potest. Æquè ejusmodi demonstrationes nonnisi ad res merè ridiculus esset qui facta vellet metaphysicis theoreticas et abstractas pertinere? Ita quidem, demonstrationibus probare, et domi sedens, ut cùm ad res physicas geometriæ vel arithmie abjectis libris, meditando et ratiocinando histo. licæ regulæ applicantur, ad eas transferri non riam componere, quàm qui theorema aliquod possit mathematica evidentia ? Qui agros, V. 8., geometricum ex historiâ probaret. (Lieberjuxta geometriæ regulas metandos susciperet, mann, Instit. theol., t. 1, p. 105, sect. 1.)

1

Dissertatio secunda.

DE NOTIS DIVINÆ APUD HOMINES LEGATIONIS,

PR ESERTIM MIRACULIS ET PROPULTINS.

Inprimis apud omnes certum est et in confesso, revelatam doctrinam cum ratione pugnare non posse. Etenim cùm inspiratio Dei det intellectum, sitque ratio communicatio quäedam cum hominibus sapientiæ divinæ ; si ratio et revelatio secum non consentirent, Deus secum ipse divisus esset ; lolleretur quoque omnis veritatis principium, nec ipsius revelationis certitudo ulla esse posset, ad quam credendam ratione ducimur. Verùm cavendum est ne doctrina supra rationis captum, contraria rationi putetur; sicque omnis veritatis normam faciamus illam, quâ nos dignatus est Deus, lucis ingenilam scintillam. Secundò, nulla posterior revelatio priori opposita esse potest , quia verum cum vero pugnare nequit. Possunt quidem positivæ leges in temporum, locorum et personarum circumstantiis positæ, mulari, et alice aliis succedere, aut obscura revelatio per aliam explicari ; at nulla in talibus dispensationibus cernitur contradictio. Tertiò, suspicio gravis est, non esse doctrinam aliquam à Deo revelatam , quæ non insigni quâdam præstantià se commendet, quâ non promoveatur Dei gloria et vera hominum felicilas; aut illum non esse verum proplietam, qui non affert hominibus nuntium à Dco valdè

utile aut necessarium. Quartò, vix credibilis
erit illa revelatio, quæ ad homines deferelur
per viros nullatenùs pietate et virtute conspi-
cuos : decere videtur divinam sapientiam, aut
uti sanctis viris ad officium reformationis ho-
minum, aut sui communicatione eosdem san.
ctos efficere, ne quædam scandalosa existat
morum et prædicationis discordia. Allamen
fieri sine dubio potest in certis circumstantiis,
ut Deus impios quoque cogat ad veritatis de-
clarationem. Verùm hæ notæ sunt tantum-
modò conditiones, sine quibus nulla est vera
revelatio; at statim ubi hæ sunt omnes, non
est propterea vera Dei legatio, cujus nullum
aliud signum directum et positivum esse po-
test præter divinæ voluntatis, extraordinariam
significationem, per miraculum, aut prophe-
tiam (1).

(1) Eas notas vocat naturales, tum negativas, tum positivas D. Liebermann; de quibus la · men verba Theologi Rotomagensis invocabimus, nec non et de signis supernaturalibus, nempe de miraculis et prophetiis, quæ merito allentionem sibi conciliant longé majorem. Porrò de illis insuflicienter omninò disserit Hoock fusè autem et luculenter auctor prælatus, cujus dissertationem ad calcem voluminis reperiet lector.

P. S.

CAPUT PRIMUM.

habent vim argumenti, esse præter ordincm

totius naturæ crealæ demonstrare non possilDE NATURA ET AUCTORITATE MIRACULORUM.

mus. Idcircò alii definiunt miraculum, í ope§ 1. Miraculi variæ definitiones.

rationem sensibilem supra facultatem et vires Miraculum à mirando dicitur, cui respondet ejus, à quo præstari videtur, vel ad cujus arvox græca Bardea; unde juxta nomen significat bitrium fit. , Sic oratio, quæ naturalis est hoid omne quod vel magnitudine, vel novitate,

mini , miraculosa est in asino; et ea, quæ. vel raritate, vel propter causæ occullæ ignoran naturalia sunt spiritibus homine excellenLiam, habet admirationem hominum. Septem tioribus, sunt miraculosa, ubi admittuntur ad celebrala olim humanæ industriæ opera vo

imperium hominis. Juxta hanc definitionem eabantur miracula, ut in hoc Martialis versu : ea omnia opera, quæ superant naturalem vir

tulem causarum visibilium et corporalium , Barbara pyramiduin sileat miracula Memphis.

sunt respectu hominum miracula. Hanc loAt magis propriè significat idem vocabulum quendi rationem probare videtur S. Augustieventus prodigiosos, qui extra ordinem causa nus contra Faustum, lib. 26. « Contra nalurum naturalium producuntur, per interven ram, inquit, non incongruè dicimus aliquid tionem entis invisibilis et intelligentis, supra Deum facere, quod facit contra id, quod novihumanam sortem potentis. Eamdem polesta mus in naturå. Hanc enim appellamus natulem habent apud auctores veteris et novi Tesla ram, cognitum nobis cursum, solitumque naturæ, menti voces hæ, mirabilia , signa , virtutes.

contra quem Deus cùm aliquid facit, magnalia Miraculum variè definitur à philosophis et et mirabilia operatur. , Non distat ab hâc sentheologis. Est juxta Lockium miraculum, lentiâ ipse S. Thomas qui definit miraculum, ( operatio sensibilis quæ excedens caplum ut ait largè, (id quod excedit humanam faculspectatoris et cursui naturæ contraria credita, tatem, et considerationem, et sic dæmones ab eo divina judicatur. , Eòdem redit hæc possunt facere miracula. Sed audiamus emiS. Augustini generalis descriptio : «Mira nentissimum S. R. E. cardinalein de Lamberculum voco quidquid arduum aut insolitum linis, nuper sanctissimum totius Ecclesia supra spem vel facultatem mirantis apparel. 1 Papam, eruditè et accuratè banc quæstionem Habent sæpè hanc significationem voces discutientem in immortali opere, jam non se. prædictæ, miracula, signa , virtutes, tum apud mel à nobis laudato, de servorum Dei Beatifiprofanos, lum apud sacros scriptores : sed ad calione, et beatorum Canonisatione, I. 4, nostrum usum in hâc theologicâ dissertatione n. 14: « Quæres, an ad constituendum miranon est satis accurata ista descriptio. Nam culum necesse sit, ut aliquid excedat vires et juxta illam effcctus verè supernaturales, quique facultatem naturæ, tum invisibilis et incorpoomnem vim creatam superant, non essent mi reæ, tum visibilis et corporeæ ? quod est idem racula, si talia non haberentur à spectatori ac quærere, an si aliquid excedat tantùm vires bus : et ex alterâ parle fraudes el præstigiz naturæ visibilis et corporeæ, et sit arduum, et essent vera miracula, ubi à spectatoribus di insolitum, et admirandum, miraculum dici posvinå virtute admissæ crederentur; imò idem sit, etiamsi non excedat vires naturæ invisibilis effeclus esset simul miraculum et non esset, si et incorporeæ, hoc est, angeli, juxta doctrinam diversa de eo judicia ferrentur à diversis spe S. Thomæ, p. 1, qu. 110, art. 4, videlur neganclatoribus. In håc ergo definitione non exprimi dum. Ibi enim docet, miraculum esse, quando tur natura miraculi, quæ ex cpinione specta aliquid fit præter ordinem totius naturæ toris pendere non potest. Miraculum definitur crcatæ, et sic tum visibilis et corporeæ , à S. Thoinå, « id quod fit præter ordinem to. tum invisibilis et incorporeæ. Idem aulius naturä сrealæ, sub quo ordine continetur lem S. doctor in cit. qu. 110, art. 4, ad ieomnis virlus creata. , Sine dubio ea opera, cundum, docet, non omnem virtutem naturæ quæ fiunt præter ordinem totius naturæ, creatæ essc nobis notam, et sic miraculum sunt vera miracula , at hæc definitio angustis esse quoad nos, cùm aliquid fit præter ordisimis limitibus materiam omnem miraculorum nem naturæ creatæ nobis notæ per virtutem concludit. Juxta eam Deus non potest uti na creatam nobis ignotam : quod ipsum docuerat turali elicaciâ angelorum ad patranda propriè 1. 3 contra gentes, c. 103, ubi utentibus ange. dicla miracula : multaque prodigia relata in lis rebus nonnullis naluralibus, tanquàın inveteri et in novo Testamento : quæ certissimè struinentis, ait sic effecta, quamvis miracula

p. 1,

siinpliciter dici non possint, rcddi tamen no leges constantes, quas sibi liberè præscripsit , bis dupliciter mirabilia ; uno modo ex hoc, agentem, et contra has leges in miraculis quòd per spirituales substantias tales causæ agere Deum, non mutabili, sed æterno consilio. inodo nobis inconsuelo ad proprios essecius Alii verò, quamvis non inducant fatalem reapponuntur, et alio modo ex hoc, quòd cause rum concatenationem, lamen existimant Deum naturales appositæ ad effectus aliquos produ nunquàm in rebus hujus mundi modo extraorcendos aliquid virtutis sortiantur ex hoc, quòd dinario intervenire; sed ita cuncta ab initio sunt instrumenta spiritualium substantiarum, constituisse, ut ex legibus positis spontè orianet hoc magis accedit ad rationem miraculi. tur ea, quæ mira nobis videntur. Hanc sentenEx his autem inferri posse videtur effecta tiam plures nostris temporibus philosophi deinsolita et admiranda, quæ excedunt vires et senderunt, inter quos eminet abbas de lloutlefacultatem naturæ creatæ visibilis et corpo ville, qui illam præsertim commendavit argureæ, nobis nolæ, miracula esse, sed minora mi. mentis à priori, ductis ex Dei sapientiâ, quæ raculis, quæ excedunt vires et facultatem juxta alibi, administratione rerum uti debet naturæ etiam invisibilis et incorporeæ. 1 causis universalissimis et simplicissimis. Hanc Eminentissimus auctor hanc suam deter quoque sententiam esposuimus et confutaviminationem confirmat multis allalis schola mus alibi quòd rem, uli videtur, planè imsticorum testimoniis, inter quæ est hoc Sua possibilem credendam nobis proponat, nempe rezii ex 1. 4 de Angelis, c. 39, n. 10. « Ut sint perfectam cursùs rerum mechanici atlemperavera miracula necessarium et sufficiens est, ut tionem voluntatibus liberis et meritis creaturasuperent omnem naturalem virtutem causarum rum spiritalium , non verò quòd multum minaturalium visibilium et corporalium.

nuat auctoritatem miraculorum. Nam si inundi § 2. Variæ de miraculorum naturâ sententiæ. machina fuerit ab initio sic constituta, ut illo

1. Prima est eorum, qui nulla planè admit anno, exempli gratiâ, quo Moyses liberavit polunt miracula propriè dicta, sed omnia evenire pulum Israel ab Ægyptiorum servitute, omnia credunt, juxta ratas et constantes natura relata in Exodo prodigia evenirent, tam certum leges : quorum duplex classis est.

est Moysem fuisse legatum, consiliumque Dei Alii nempe cum Spinosâ ferream inducentes fuisse ut illis prodigiis uleretur ille dux ad connecessitatem, negant quidquam reverà fieri, firmandam suam legationem, quàm certum est aut fieri posse contra naluræ corporeæ leges, Deum cum providentià mundum condidisse. quas nullatenùs arbitrarias , sed in corporum In hâc hypothesi eandem vim in hominum naturis posilas arbitrantur. Spinosa hanc opi mentes servant miracula, propter singularitanionem his contirmat rationibus : Quòd hæ tem et disjunctionem à consueto cursu rerum, leges sint decreta divina ex necessitate, et per aut propter causas reconditas, et non investisectione divinæ naturæ profluentia : adeòque gabiles. Ut huic vi resistere quis prudenter si quid contingeret, quod repugnaret Dei natu posset, deberet esse saltem aliquis suspicardi ræ, aut si operaretur contra has leges, contra locus, tum nullum fuisse Dei in sic temperan: suam naturam ageret. Addit potentiam natura dis causis naturalibus consilium, tum hominem esse ipsam Dei potentiam ; polentiam autem naturali sagacitate illas causas reconditas, et Dei esse ipsam Dei essentiam, cui nihil con ex illis oritura phænomena delegere potuisse, trarium existere potest : proindeque quidquid cui suspicioni nullus locus est in circumstanfit, id fieri secundùm leges, quæ æternam ne tiis non modò plagarum Ægyptiacarum, sed cessitatem et veritatem involvunt. Unde con nec ullius miraculi , sive veteris, sive novi cludit nomen miraculi, nonnisi respectivè ad

Testamenti, hominum opiniones intelligi posse, nihilque 2. Secunda sententia ea est, quam Jacobus aliud significare, nisi opus quod ab iis, à qui Serces ingeniosè defendit speciali de miracubus refertur, explicari non potest, seu cujus lis tractatu. Hic omnem potestatem immutandi, causam naturalem exemplo alterius rei solila suspendendi, aut ullo modo intervertendi leges explicare non potest is qui miraculum scribit naturæ Deo reservat; adeòque rotundė negat vel narrat.) Hos jam supra confutavimus, ubi spiritus homine superiores ullâ præditos esse ostendimus omnes naturæ corporeæ leges esse ad miracula edenda polestate, et omnia, quæ arbitrarias, eas posse mulari vel suspendi pro feruntur, dæmonum mirabilia veteratoruni Dei beneplacito, cursumque paturæ nibil aliud fraudi et artibus accepta refert. Hujus sentenreverà esse, quàm voluntatem Dei , secundum tiæ commendatio est quod simplex sil et apertit,

[ocr errors]
« VorigeDoorgaan »