Pagina-afbeeldingen
PDF
ePub

habere illam pravam eflicientiam in vitam ho civis aliquis magistratibus resistere possit, inminum , cerlos nos faciunt mores eorum qui punè et jure poterit resistere. Vel sic idem Deum olim et nostris temporibus sustulère; confici potest : auctoritas magistraluum et jura Diagorze, Theodori, Evemeri, Nicanoris, Hip omnia civilia ponuntur in bona fide, seu obliponis, quorum conspicuam virtutem suisse mc gatione ad servanda fædera inter magistratus moriæ proditum est : quibus adjungi etiam et plebem inita. Atqui in hypothesi atheorum possunt Epicurus ipsc et åpud Romanos Cas fides bona, it omnis alia virtus, res ludicra est, sius, Allicus, Plinius antiquior; inter recen nec est ulla obligatio ad servanda ista fædera , Ljores, Vanini et Spinosa. Probant etiam exem præter coactionem : quisque naturali inclinapla gentium mullarum, quæ sine religione con tione et lege proprijs studct antè omnia vtililacordeni vitam à multis seculis in separatis fa tibus. Ergo 1° nulla nec vera est propriè dicta in miliis egerunt.

Respondeo 1° ex paucorum civitate atheorum, magistraluum et legum auclo hominum vità nihil confici in hâc re posse ; ritas. quia, ut supra diximus, in illis hominibus, qui 2° In republicà atheorum, valdè imperfecta ingenuè suerunt educati, qui excullam rationem est legum civilium sanctio (1), cui perfectionem habuerunt, et qui se totos dederunt philoso suam sola tribuere potest Religio. Nam perphie studio, servare vim magnam potuerunt fecta legum sanctio , cùm præmio , tum ponå cnsûs justi et injusti, atque nota rerum discri continetur. Sed politica potestas separata à mina: natura excultä bonitate victi sunt. Cùm Religione, pænis tantùm leges suas sancire que etiam singularitate doctrinæ oculos in se potest, præmiis nullo modo : deterrere poomnium convertissent, non parùm eos allicicbat lest à violandå lege ; ad eamdem servandam publica existimatio. Denique necesse quoque invitare non potest. Idque ob duplicem ratioipsis fuit, ut boná vità amoverent publicam in nem , hanc primùm quòd magistratus non vidiam, quam ipsis conflabat philosophandi ra habeat sufficientem bonorum seu præmiorum tio abhorrens à vulgi opinionibus. Sed hæc mo supellectilem , ut dividere unicuique possit liva in vulgus rude et incullum gentemque pro meritis : deindè quòd, etiamsi sufficienathcorun vim aliquam nullomodò scrvarent. tem bonorum haberet copiam ad renumeran2° Dicimus nullas gentes existere aut extitisse dos bonos omnes tamen qui essent boni olim sine notitia Dei: quod sequenti argumento nunquam scire posset , cùm id pendeat ex indemonstraturi sumus.

terno hominis in agendo consilio. Iuic defcctui

medetur Religio, dùm in bonarum omnium acPROPOSITIO III.

tionum remunerationem præmia maxima polliAgnitio Numinis statús civilis præcipuum funda

celur à Deo , qui omnibus nostris non tantùm mentum est.

actionibus præsens est, sed ipsis etiam inter

venit cogitationibus et sic cflicit ut exciicPROBATIO. — 1° In republicà atheorum nulla

mur ad benè agendum spe præmiorum , quae csset vera et propria magistratuum el legum

homines non possunt concedere. 3° Potestas civilium auctoritas. Nam auctoritas propriè

civilis quædam tantùm officia jubere potest , dicta, est facultas non tantùm vi cogendi, sed

non omnia : cogit tantùm ad ea quæ jurisconità jure imperandi, ut subditi, nullâ vi inter

sulti vocant , perfecta obligationis, et justitie veniente, agnoscant se verè obstrictos esse ad

strictè sumple , quæ necessaria sunt ad ipsam parendum; idque semper eliam in secretis lo

societatis existentiam, nequaquàm verò ad oflicis , ubi nulli testes : ct proindè obligatio ,

cia benevolentiæ et charitatis, seu, ut vocantur, quam parit auctoritas , supponit tales causas ,

imperfecte obligationis , que necessaria sunt quæ interiùs hominis conscientiam ità assiciant,

ut societas lätta sit et jucunda (2). Neque illa ut ex propriæ rationis consilio agat et judicet

priora omnia justitiæ jubere potest , aut illa se non reclè seu non jure posse resistere (1).

aliter confirmare quàm jurejurando in multiscaAtqui tolle Deum, legem naturalem ct con

sibus , ut cuique attendenti patebit. Hinc pulscientiam, auctoritas hujusmodi in civitate nulla

chrè scripsit Seneca 1. 2 de Irå , c. 27 : esse potest: sed omnis auctoritas , ut posuerunt Hobbius et Spinosa , est potestas cogendi,

(1) Sanctio est ea pars legis, quâ imponitur ac viribus , non jure determinatur; ità ut si

obligatio ad parendum præcepto, vel per pollicitationem premiorum vel per comminationem

pænarum. (1) Vide infrà ubi de lege naturali.

(2) Vid. infrà, ubi de jurisprud. nat.

[ocr errors]

Quam angusta innocentia est , ad legem adversùs hanc partem objectionibus infra rese bonum esse ! Quantò latiùs officiorum pa pondebimus, ubi de Lege naturali. « let, quàm juris regula ! Quàm multa pietas, e humanitas, liberalitas , justitia, fides exi

ARGUMENTUM II. - Ex consensu nationum. i gunt , quæ omnia extrà publicas tabulas

Argumentum hoc ab auctoritate humani gesunt! , Sensus autem numinis, quod bono

neris quibusdam etiam christianis scriptoribus rum et malorum habcat rationem, ad omnes

parùm firmum visum est ; illo tamen cum eò excitat virtutes, et ab omnibus avocat pecca

majore utemur lidentiâ et securitate, quòd nultis. 4o Civilis potestatis defectus in hoc maximè

lum fuerit, quo sæpiùs vcteres sapientes contra apparet, quòd publica tantùm delicta attingat,

atheos usi sint ; nullum in quo alhei majores qualenùs manu, ut ait Tullius, tenere potest ,

invenerint difficultates : adeò ut Democritus privata verò ignoret. Et prætereà humana judicia vitandi spes affulgere solet , quia sapis

ad idola quædam dcornm tenuissima in aere

volitantia atque in sensus irruentia confugere simè nulla sunt , sæpè etiam falsa ; imò ex

necesse judicaverit ; et Epicurus , qui cæteras ipsis facinoribus quandoque impunitas oritur ,

omnes rationes nostras refellere conatus est , cùm magnam quis scelere sibi conciliat poten

håc adductum se esse diceret ad credendum tiam. Sensus verò divinæ providentiæ seu Re

quamdam impressam esse à naturâ animis omligio, dùm nobis exhibet Deum suprà et circà

nium anticipatam Dei notitiam (1). nos stantem , factorum , dictorum, cogitationumque censorem , qui habiturus sit bonorum

PROPOSITIO. et malorum rationem , homines in omnimodå

Communis omnium hominum in omni ætate et constituit necessitate legibus parendi , etiam in

in omni loco constans et perpetua vox atque secretissimis locis , omnem tollendo spem fu

sententia fuit, esse Deum, alque hujus lam congiendi supplicii. Hæc omnia complexus est

munis opinionis summa auctoritas est. In atheoCicero de Leg. : 1 Quis non videat, quàm multa

rum verò hypothesi universa gens humana Valfirmentur jurejurando? Quante salutis sint

nitatis et stultitiæ incredibilis condemnatur , fæderum religiones ? Quàm mullos divini

quod summæ est arrogantiæ et intolerabilis e supplicii timor à scelere revocet ? Quàm san

impudentiæ. 1 cta sit civium inter ipsos societas , Deo imo mortali interposito, tum judice, tum teste? ,

PROBATIO. Duæ partes sunt : 1° nullam Hanc Religionis vim ad cives continendos ad fuisse usquàm vel nunc esse gentem atheam. cò intellexerunt legislatores omnes, ut studiosè 2° Humani generis consensionem summam liaquisque populorum animis inculcaverit esse bere auctoritatem. deos, et ad eorum tribunalia cujusque hominis

PARS PRIMA.

Hæc pars, quæ circa factum vitam expendi : ex quorum omnium mente versatur, consici aliter non potest, quàm ex præcipit Tullius de Leg. : « Sit hoc à principio variarum gentium historiis, ex gravissimorum • persuasum civibus dominos esse omnium auctorum testimoniis , et ex primorum legislaI rerum et moderatores deos ; caque qux ge torum , quorum aliqua cst memoria, agendi rai runtur, eorum geri vi, dilione et numine ; tione. I cos denique optimè de genere humano me

1° Nationum omnium historii fidem numiI reri; et qualis quisque sit , quid agat, quid nis ubique propagatam exhibent. Uli primùm i in se admittat , quà mente , quâ pietate co possumus auctoribus antiquissimis populis , < lat religiones, intueri; piorum et impiorum Hebræis , Chaldæis, Ægyptiis , Indis , Persis,

babere rationem. » Imò omnes ad unum phi Arabibus, Getis, Gallis, Germanis, Græcis, Rolosophi , etsi ex illis plures in philosophicis manis , et omni rctrò antiquitate , in quå nuldisputationibus Deum sustulerint aut futuram lum exemplum habemus gentis ather. Coita vitam , hanc tamen opinionem deorum et im quidem apud Ciceronem Velleio cpicureo ex mortalium animorum servandam tanquam le consensu gentium argumentanti respondel (2): gibus præsidium firmissimum , putaverunt. 1 Unde notae tibi sunt opiniones nationum! Athei ctiam , hảc manifestissimå utilitate Reli 1 Equidem arbitror multas esse gentes sic inipionis permoti , in omni ævo decreverunt il e manitate clieratas, ut apud eas nulla suspilam à legislatoribus inventam suisse ad salutem a cio deorum sit. » Sed ipsa hxc forma loquenet incolumitatem reipublicæ. Hobbii et Cardan (1) Cic. de Nat. deor. l. 1.

(2) Ibid.

di satis indicat nullam gentem ad civilem cul sium reges, à Jove Cretensi; Triptolemus apud lum deductain sine Deo fuisse, neque ullum Athenienses, à Cerere, gentilitiâ dea ; Pythaetiam apud barbaros repertum excmplum. Ve goras et Zalcuchus apud Crotoniatas et Lo teribus populis consentiunt omnes, qui hodiè crenses, à Minervâ ; Lycurgus apud Lacedxsunt terrže incolæ, etiam maximè inculti : Mexi monios , ab Apolline; Romulus à Deo Conso; cani, Peruviani, Brasilienses , Canadienses, Numa å nymphâ Ægerià , suas leges sibi traaliique barbari, uti constat ex optimis peregri- ditas, gloriabantur. Inter omnes hos nullus invcnatorum et navigalorum relationibus, tum an nitur, qui prima apud populum aliquem posuerit tiquioribus, tum recentioribus.

religionis fundamenta, aut qui in suis institutis 2° Hominum gravissimorum testimonia con populorum opinionibus et religionibus morem firmant gentem nullam fuisse sine notitiâ Dei : non gesserit. ita Plato (1), ita Aristoteles (2) ita Epicurus (3), Objicies cum Baylio (1) : Ut confici possit Cicero (4), Seneca (5), Artemidorus (6), Ælia

certò existentia Dei ex consensu populorum, nus (7), Maximus Tyrius (8), Sextus Empiri consensus ille debet esse omninò generalis cus (9), Dion Prusensis (10), etc. Laudabimus sine cxceptione ullâ. Atqui res ita non est. solummodò Plutarchum et Julianum, « Si ter Nam, ( ras obeas, ait prior (11), invenire possis 1° Testantur quamplures historici gentes 1 urbes muris, litteris, regibus, domibus, opi

olim fuisse atheas. Tales erant Thoes, extrema bus , numismate carentes.... Urbem verò Thraciae populus , ut refert Porphyrius (2) ex 1 templis diisque destilulam, quæ precibus, Theophrasto. Tales Nasamones, narrante Dio

jurejurando , oraculo non utatur, non bono nysio Pericgele (3). Tales Gigantes, de quibus

rum causå sacrificet, non mala sacris aver Macrobius sic scribit (4) : « Gigantes quid aliud i tere nitatur, nemo unquàm vidit. Sed faciliùs « fuisse credendum est, quàm hominum quami urbem condi sine solo posse puto, quàm, opi 1 dam impiam gentem deos negantem, et idcò

nione de diis penitùs sublatâ, civitatem coire ( existimatam deos pellere de cælesti solo vo1 aut constare. » Julianus autem scribit (12): « luisse? » Tales Phlegyes, qui ab Homero (5) « Omnes ante doctrinam numen esse aliquod dicuntur Jovem non curare, et in scholiis ad

persuasi sumus , eò respiciendum , ad eum Jliadem (6), athei vocantur. Tales Atlantes, ge( properandum : credoque sic animos nostros nus quoddam Æthiopum , qui athei dicuntur I go habere ad Deum, ut visu prædita ad lu à Strabone (7) et Melå (8). Tales Callaici seu Lu( ceill.)

sitani, referente Strabone (9). Tales Galli , au3° Certissimum est apud nullum populum ctore Cicerone (10). Tales erant Arabes, teste fidem numinis legislatorum institutis introdu S. Nilo (11). 2o Multas quoquc gentes in orbis ctam fuisse ; è contrario videmus legislatores partibus recens detectis sine religione vivere omnes quorum aliqua est memoria , suis legi ex multorum peregrinalorum et navigatorum bus praesidium quæsivisse in populorum reli relationibus compertum est , quorum testimogionibus. Siquidem omnes fermè finxêre se à nia plura collegit Baylius (12). Tales erant Ca diis gentilitiis et tutelaribus , qui maximè à po narienses , teste Columbo (13). Tales incole pulo colebantur , legatos esse : sic Amasis et insularum quarumdam meridionalium, refeMnevis apud Ægyptios leges ab Hermå sibi rente Jacobo le Maire (14); et insulæ propè dalas commenti sunt; Zoroaster apud Bactria Jillus Guinca nove, narrante Schouten (15); ct nos, ct Zamolxis apud Getas, à deå Vestà ; Zathraustes apud Arimaspos, à dæmone, seu (1) Contin. des Pens. div. bono genio; Rhadamantus et Minos Creten L. 2 de Abstin. ab anim. p. 132.

(3) Perieg. vers. 210. (1) De Leg. I. 10

L. 1. Salur. c. 20. (2) Ad Nicom. I. 10, c. 11.

(5) Hym. in Apol. v. 279. Apud Cic. I. de Nat. deor.

(6) N. 302. Prim. Tuscul.

L. 17, p. 823. 15) Ep. 117.

18) L. 1,

8. (6) L. 1, c. 9.

(9) L. 3, p. 164. Var. hist. I. 2, c. 13.

10) Orat. pro Fonteio c. 9. Diff. prim.

(11) Narr. iert. Lib. 1 contra Physicos, c. 61.

(12) Contin. des Pens. div. sur la Com, (10) Or. 45.

(13) Navig. c. 2. (11) Contra Coloten. Epic. p. 1125.

(14) Descript. Navig. 31 maii. (12) Ep. ad Heracl.

(15) Diarii, p. 47.

[ocr errors]

insule vel tcrrx Yedso, seu Jeso propè Japo veleres. De Atlantibus scribil solummodò Mela, niam (1) ; et insularum Cubæ , Hispanio quòd solem exccrentur, et dùm orilur et læ, etc., auctore de Lact (2); ct insularum ( dùm occidit, ut ipsis agrisquc pestiferum. , Marianarum , referente P. le Gobien (3); el in. Strabo quidem de Æthiopibus , qui ad torrisularum Antillarum (4). Tales Brasilienses, ut dam habitant, eadem rcfert, et addit « quòd narrant Leri et Richier (5). Tales Canadienses, i nonnulli athci putarentur. » Sed sine dubio Huroncs , Souriquosii , Armouchicosii, testi ob hanc solam causam quòd solem execrarenbus Gabriele Sagard (6) et Lescarbot (7). Ta tur ; quemadmodùm Judæos vocat Plinius les landem Cafri, seu Holtenloti , accusante « gentem contumeliâ numinum insignem, » et Thevenotio. 3o In illo antiquissimo et floren

Christiani ab ethnicis dicebantur , sacrilegi , tissimo Sinarum imperio sccta est non homi profani, alhei. Non affirmat Strabo Callaicos num rudium, sed litteratorum, latè diffusa, seu Lusitanos nullum Deum agnoscere , scd quxque principatum obtinet : illa tamen, re quòd ità aliqui dicerent : et codem loco narral ferentibus gravissimis auctoribus (8), nullum Celtiberos ad septentrionem vicinos, et Deum in rerum universitate Deum seu mentcm cum agnoscere, el sacra facere. Ciceronem Gallos à consilio gubernantem agnoscit , sed tantum religione alienos scribentem secum non conmodò vim quamdam cientem sine ratione molus sentire probal Vossius (1): longè major est Cacnecessarios.

saris auctoritas qui tradit (2), « nationem omnem Respondeo 1° : Nego maj. Agnoscunt omnes i admodùm fuisse deditam religionibus. ) scriplores nationes atheismi suspectas, esse S. Nilus parùm etiam secum ipse consentit, omnium maximè barbaras : 1 At ex gentibus cùm paulò post doceat illos Arabas religione ca« illis tam esseratis ct inhumanis , ut ait Por rentes, i solere stellam malutinam adorare et

phyrius (9), non oportet ab æquis judicibus I sacra illi facere. ) i convicium fieri naturx humanæ. , Numquid 2° Quod spectat relationes navigatorum de æquum esset de corporis humani babilitatibus barbaris America, seu Africæ, seu Asiæ popujudicare ex cæcis , vel surdis , vel mutis , vel lis, non est temerè omnibus adhibenda fides , contractis; aut dotes animi humani ex idiotis, ob multiplicem causam. Primùm, quia plures slupidis vel insanis colligere? Sine dubio spe ex levissima conjecturà nobis mores illorum cinnen nature cujuslibet à naturâ optimâ su

hominum retulerunt, cum quibus nec sermomendum cst. Respondeo 2o : Nego min.; et nem conferre poterant, nec audebant : lantùm 1° quidem levia sunt illa, quæ ex veteribus sciebant, quantùm ex speculà videre licebat. scriptoribus afferuntur ad minuendam corum Ilujus generis relationes sunt multæ, ut Lc auctoritatem , qui supra laudati sunt. Singula

Maire de insulis meridionalibus, Schouten de cxempla expendamus.

insulâ propè litlus Guincæ novæ, et eorum qui Que de Thoibus apud Porphyrium, ct de

olim de terrâ vel insulá Yedso scripserunt : Nasamonibus apud Dionysium leguntur , nullo neque prædicti auctores absolutè affirmant alio testimonio confirmantur , et ad impios illo

illos populos carere religione , sed se pauca rum populorum mores referenda sunt. Certè detexisse religionis vestigia. Secundò, plerenovimus Thracas et Æthiopas , quibus illi an

que relationes istius generis nullum in initio numerantur , deos agnovisse.

habuêre fundamentum , nisi crudelissimorum Macrobii verba de Gigantibus non factum

hostium calumnias. Acceplæ enim sunt ab illis, continent, sed fabulæ arbitrariam explicatio- qui inhumanè depopulati sunt regiones illas, nem. Phlegyes Jovem non curantes benè ab

et qui ut invidiam bonorumque indignationem, Eustalbio dicuntur homines improbi el latrones :

quam credulitate suâ excilaverant, aliquatenùs et ista sæpiùs vis est vocis istius, athei, apud

minuercnt , illos miseros homines alienos ab

omni humanitate exhibuerunt. Certè narral (1) Mall. ep. I. 4. april. 28. 1565.

Benzo (3) Bispanos , cùm continentem invasis(2) Descrip. Ind. occid. I. 1, c. 10.

sent, ct mullas experirentur difficultates in (3) Hist. des iles Marianes. (4) Arnaud. quatr. denonc. du péché phil.

tantà coercendå imperio suo multitudine, om(5) Hist. Nav. in Bras. c. 16, p. 223. Bayle

nibus vitiis apud regem populos illos onerasse, Dict. crit. art. Leri.

ut edictum obtinercnt quo ad perpetuam ser(6) Hist. du Canada. (7) llist. de la Nouvelle-France, 1. 6, c. 6. (1) L. de Idol. c. 37. (8) Bayle, Contin, des pens. div.

De bell. Gall. l. 6, c. 16. (9) L. de Abstin.

Hist, nov, orb. 1. 10. c. 8.

vilutem omnes damnarentur : et tamen scribit cui præsertim sacra faciunt : sacerdotes haillos tantùm accusalos tunc fuisse idololatriæ : bent, quos Boyez vocant. Falsò accusati sunt neque ulla alia causa afferri potest, cur tanta Brasilienses, quòd nec Deum nossent , nec existat inter varias relationes oppositio. Om ullum nomen Dei apud ipsos esset : habent niuin prima , editæ à viris qui plenam et perfe Deum primum et summum quem Tupa el ctam habebant illorum populorum notitiam (1), Tupana nuncupant : sacerdotes etiam habent illis tribuunt religionem el sacras cæremonias , per quos sacra faciunt (1). Hurones , Souriv. 8., incolis Cubæ, Hispaniolæ, etc., dùm illos quosios , aliosque Canadæ Barbaros Deum nullam habere recentiores scriplores (2) affir agnoscere, cui vota et munera offerunt , exmaverint. Tertiò, multorum scriptorum testi tra omnem controversiam est (2). Gabriel monia nullum aliud habent fundamentum, nisi Sagard et Lescarbot negant solummodò eos quòd apud illos populos nulla templa, nullas cognoscere verum Deum. Certum quoque est

Cafros seu Hottentotos ununi Deum summum aras, nulla publica sacrorum ministeria conspexerint ; id tamen nullo modo argumenlo agnoscere, quem magnum ducem vocant: coest , illos non habere notitiam Dei, nec etiam lere præterea solem et lunam, et sacras habere admirationem nostram habere debet, si con cæremonias, testes multi sunt (3). Unius P. le sideremus quòd vagi et palabundi vivant sine

Gobien de incolis insularum Marianarum testicivitale et sine lege. Fortè didicerunt à majo

monium nullo contrario refellere possumus : ribus nullum cullum , nisi internum animi , sed nescio an valdè ipse sibi consentiat , dùm Deo gratum esse : refertur (3) etenim unum scribit eos credere animos immortales, bisque ex barbaris Canadze interrogatum , cur Deo repositas esse vel lätas post mortem sedes, vel preces el sacra non faceret, respondisse reli

tristes in inferis, quibus prasidet malignus geclum esse unicuique , ut id animo interiùs per nius. Quis prasidet lictis sedibus ? ficeret. Legimus etiam (4) Winslow, qui unus,

3° Tandem , quod ad Sinenses attinet , haud ex primis plantatoribus in Anglià nová extitit, diffitemur apud eos atheos esse, vel ctiam atheodidicisse à barbaris, illos agnoscere unum Dcum rum sectam, qualis erat apud Græcos ct Romasupremum et plures inferiores : et ideò correxit nos secta Epicureorum : at negamus illam sequod antea de illis retulerat deceplus externa ctam, aut apud cos antiquam csse, aut latè difspecie , videlicet eos esse sine Deo. Tandem à fusam , aut imperium tenere. multis refertur de incolis insulæ Madagascar (5) El primùm quidem illi ipsi auctores, quos ct America populis dictis, Nouragues et Aco laudat Baylius, consitenlur doctrinam vetcrum quas, et Galibis (6), quòd etsi consentiant in Sinarum per duo annorum millia sanctissimam aguoscendo uno Deo, illi tamen nullum præ in hâc parte fuisse, el agnovisse illos unicum slent cultum externum. Quartò, populi, qui

Deum , bonum et sapientem rerum omnium suspicione atheismi maximè laborabant , mul conditorem, conservatorem ct gubernatorem, torum lestimoniis, quorum major auctoritas

ad quem in affictis rebus confugiebant, et in est, absolvuntur. Sic Canarienses, quos Colum

cujus præsidio spem omnem ponebant ( 4 ). bus accusaverat , unum Deum agnovisse virtutis Deinde quod illa atheorum secta valdè diffusa remunera lorem et scelerum vindicem, con

in Sinà esse nequeat , manifestum est ex eo stal ex historiả subactionis istarum insularum. quòd iidem auctores referant eamdem vetustisSic Caraibă insularum Antillarum (7) alium

simam religionem vigere apud litteratos; popuDeum boni principium agnoscunt, alium mali

lum vcrò variis superstitionibus deditum esse : principium timent , quem Maboga appellant,

(1) Laet, de Or. gent. Amer. p. 193. Mar. (1) Vid. Petrum martyr. Anglerium dec. 1, grav. de Bras. reg. c. 9. c. 1,9. dec. 3.

(2) Lafitau , mæurs des sauvages Améri(2) De Laet supra.

cains. (3) Voyage du 'S'. Champlain, 1. 3, c. 5. (3) Joan. Dos Santos, hist. de l'Ethiopic 14) Purchas, 1.4, 1. 10, c. 5.

orientale, c. 7. P. Tachard, voyage de Siam, Dellon , rei. d'un voy. 1. 1, c. 8, F. Cau 1. 3, p. 84. M. de la Loubère, du royaume che, p. 119.

de Siam, l. 2, p. 112. De Chaumont Jour(6). P. Gillet, Journal du voy. dans la Guyane, nal du voy. de Siam , p. 70. Ten Rhyne c. 7, p. 81.

Schediasma de prom. Bonic Spei. Petri Kol(7) Rochefort, llist. morale des Antillis, ben , Descriptio capitis Bonæ Spei. Histoire c. 13, 14. Du Tertre, Hist. nat. des Ant. 1. 2, des voyages , vol. 5. p. 305, Relation des Caraïbes du sicur de la (4) Duhalde, Description de la Cline , Burde, c. 2 et 3.

tom 3.

« VorigeDoorgaan »