Pagina-afbeeldingen
PDF
[ocr errors]

mum pon obscure innuit præfata Hildeberti ad An- A selmum epistola quæ esi 160 l. iii, his verbis : Felicem me, si meruissem vel præsens instrui. IIoc autem mihi locus invidet, nec aliter salutationis indulsit obsequia , nisi prius orbis dimidium consultarem : oportet enim maris et aeris explorare clementiam, etc.; in qua etiam se nondum in Angliam transfretasse indicat. Unde et colligo eam scriptam ante annum 1101, quo ineunle, videlicet paulo ante vernum tempus, in Angliam llildebertus transivit, antequam Elias, urbe capta, Cenomanense castrum obsedisset, ut de Ilildeberlo observat D. de Bondomnet in libro De Witis Cenom. pontificum.—2• Mihi probatur hoc opus ab Anselmo compositum ab anno 1101 ineunte ad annum M 105, quo iterum ex Anglia Anselmus exivit, et eo ipso tempore Anselmum illud Hildeberto B ac Waleranno misisse. CeNsURA libri De voluntate Dei. In nullo ex his in quæ incidi mss. reperitur iste libellus. Cum tamen in omnibus editis legatur sub Anselmi Cantuar. archiep. nomine, et in eo verba ac sententiæ S. Anselmi deprehendantur, illum ad appendicem non duximus ablegandum. Equidem scio Anselmum Laudunensem de voluntate Dei eo sæculo disputasse, et ejus hac de re sententiam a Ruperto Tuitiensi acriter impugnatam non verbis modo, sed et scriptis, ut in Ruperti Apologia late disserui (in prol g. et in parte 1, p. 10, 11, 12, 13, 16, 17, 45 et 81). Verum quidni et Anselmus Cantuariensis de eadem quæstione simul ac de concordia præscientiæ, etc., scripserit circa vitæ finem, effervescentibus tunc animis circa hanc de Dei voluntate quæstionem, paucis videlicet annis antequam Rupertus cum Anselmo Laudunensi congrederetur. Nam adversus eum scripsit circa annum 1 1 16, ut in ejus Apologia animadverti; Anselmus vero decesserat anno 1109. CENscRA libri De casu diaboli. Istius dialogi S. Anselmus ipse meminit in c. 17 libri i Cur Deus homo; et in c. 5 libri De conceptu virginali, circa finem, et in c. 7 libri De concordia præscientiæ, etc. Argumentum libri declaratur in prologo ad dialogum De veritate. Hunc ut et alios tres S. Anselmus scripsit dum adhuc prior esset Becci, ut tradit Eadm. l. i De ejus Vita, hoc est ab anno 1063, quo praepositus est, ad annum 1077, quo in abbatem est electus. 0bservandum hic unum est quod tractatus De malo, de quo ipse scripsit ad Mauritium, non est nisi excerptum ex c. 11 dialogi istius, remota forma interlocutionis, ut facile advertet quisquis epistolam ad Mauritiuum, quæ est 8 libri ii , contulerit cum præfato capite 11 [al. 10]. Quapropter scriptum illud separatim non edidimus, cum et in eo capite, et in ista epistola uno contextu integrum habeatur. CENSURA libromuM Cur Deus homo. Hoc opus in Anglia ad Bosonis instantiam S. Anselmus inchoavit, et in Capuana provincia, antequam cogeretur B.irensc concilium, pcrfecit, ut ipse testa

D

tur in præfatione, et Eadmerus refert l. 11 De ejus vita. Inde consequi necesse est hoc opus prodiisse ante librum De processione Spiritus sancti, qui, ut probavimus. non nisi post Barense concilium scripus est. Anno itaque 1094, postquam librum D * incarnatione Verbi perfecit, hosce libros S. Anselmus aggressus est, dum per regis absentiam studiis sanctis totum se daret, juxta Eadm. l. ii De ejiis Wita (col. 84). Ipsos autem complevit in villa Schlaviam, quo diverterat anno 1098, et ubi remanere nimio calore compulsus est, donec instaret statns dies concilii, videlicet Kal. Octob. istius anni 1098, et non anni 1097, ut ex Eadmero demonstravimus

' in libri De processione Spiritus sancti censura.

Hos libros Eadmerus ipse Beccensi Ecclesiæ , cujus erat filius, transcripsit, ut testatur S. Anselmus in epistola quæ est 25 libri ii. Ipsos etiam a monachis Cantuariæ transcribi ad Paschalem ll mittendos rogavit S. Anselmus, si ejus epistolæ credimus, quæ est 55 libri iv. Advertendum etiam est quod in fine cap. 17 fíbri ut dicat Anselmus voluntatem se habere scribendi de originali peccato; unde consequitur librum De conceptu virgin. et orig. pecc. esse isto posteriorem; quod etiam arguitur ex prologo et ex c. 22 istius libri, ubi mcminil librorum Cur Deus homo. CENsura libri De conceptu virginali et origina'i peccat0. Post Barense concilium Romanamque synodum S. Anselmus, dum Lugduni moraretur, expletis libris Cur Deus homo, hoc opus scripsit ante mcditationem De redemptione humana, ut fidem facit Eadmerus lib. 11 De ejus vita (col. 107). Liquet ergo lilorum hunc esse compositum anno 1099, quo conc. Rom. celebratum est sub Urbano II, in festo Apparitionis scilicet S. Michaelis, quod erat terminus induciarum quas in, festo Nativitatis Domiui post concilium Barense rex Angliæ obtinuerat, juxta Eadmer. l. ii Hist. novor. Iluic enim synodo Romanae S. Anselmus interfuit, nec nisi ea peracta Lugdunum repetiit, ut ex Eadm. ibidem constat, nec I.ugduno discessit nisi post regis obitum, qui an. 1100, mense Augusto, contigit, uno videlicet anno post mortem Urbani lI, qui humana exuerat mense Octobri [corr. Julio] anni præcedentis, uit Eadmerus in fine lib. ii, Hist. novor. observat. Ilic liber aliquando dumtaxat inscribitur De conceptu virginali. Sic €antabrigae in ms. 161 biblioth. publicæ, et in ms. 217 collegii Caii, et in ms. 205 aulæ Pembrochianæ, et in aliis. Aliquando simpliciter, De originali peccato, sic Cantabrigæ in ms. 25ö collegii S. Benedicti, et aliis quæ videre est in vari;s lectionibus. Hinc forte error Trithemii disringuentis librum De virginali conceptu, a libro De pec* cato originali. In præfatione et in c. 22 istius opusculi S. Anselmus meminit librorum Cur Deus homo, q:ii proinde eo sunt antiquiores; illud vero præcessit libi uiri habet opusculi istius. Denique in epistola ad Theodoricum, quæ est 42 lib. iv, de eo opere seribit, et illud cum libris Cur Deus homo transcribi mandat, ut eos omnes ad Pasch. Il dirigeret. Vide epist 55 libri iv. CENsURA DeclARAtionis cujusdam in præcedentem librum. Etsi declaratio liæc in mss. sancti Anselmi voluminibus non occurrat, in omnibus tamen illius operum editionibus reperitur. Illius occasionem et argumentum ex ipsamet discere licet. Werum de illius auctore et ætate non aliud scimus nisi quod coœtaneus fuerit S. Bernardo Clarævallensi, quem vocat sui temporis Spiritus sancti organum. Unde 'consectaneum esl hancce declarationem esse posteriorem Anselmo, qui;decesserat anno 1109. Bernardus vero junior monaehum induit anno 4113. CeNsURA DIAlogi De veritate. Sanctus Anselmus adhuc prior hunc dialogum scripsit, Fadmero teste l. 1 De ejus Wita (col. 62), eodem videlicet tempore quo dialogos De casu diaboli, De libertate et De grammatico. Wide sancti Anselmi prologum ad hunc dialogum, cujus adhuc ipse meminit in c. 5 libri De conceptu virginali. Eadem proinde sit dialogorum De libero arbitrio et De grammatico censura; si addideris quod in c. 4, quæst. 3 De concordia gratiæ, etc., mentio fiat dialogi De libero arbitrio. CENSURA traActAtus De voluntate. Sanctus Anselmus l. De concordia gratiæ cum lib. nrb., c. 11, utcunque promisit, etsi infirmæ admo• dum valetudinis, se aliqnando dicturum de multiplici divisione voluntatis quæ est usus. Id autem cum nullo in loco attigerit, non abs re conjicio ab eo paulo antequam decederet libellum hunc esse compositum, quem ex ms. Wictor. Cd. 12 edidi; et quidem eo lubentius, quod non modo Anselmi momen, sed et sententias habet.

De concordia præscient. , in cujus c. 7 mentionem A ipse liber in c. A declarat se ab eo scriptum qui

(;essum A libmi De concordia præscientiæ, prædestinationis et gratiæ cum libero arbitrio.

Anglicanæ Ecclesiæ pace reddita, S. Anselmus circa vit;e finem, hoc est anno 1109, hoc opus scripsit, juxta Eadmer. l. ii De ejus Vita (col. 114).

Waria est hujusce operis distributio, ut in variis lectionibus notatum est; queis adde quod in ms. 442 domus sancti Petri in Anglia in duos tractatus iste liber dividitur : primus est de præscientia et praedestinatione; alter de gratia et libero arbitrio : at justius in ms. 203 aulæ Pembroch. in tres partes distribuitur : Mo de præscientia et libero arbitrio; 2o de pr;edestinatione et libero arbitrio; 3° de gratia et libero arbilrio. In ms. bibliothecæ Villariensis in Brabantia dicitur Liber trium quæstionum. Dignus sane liber qui tanti viri vitam clanderet. UENsURA libai sEu epistolae De azymo et fermento.

Librum hunc seu epistolam esse Anselmi protestantur omnia cum excusa tum mss. exemplaria : et ipse Doleclinus ad ann. 100%; scd et

tractatum De processione Spiritus sancti ediderat, de quo supra diximus. In ms. 22 bibliothecæ Lincolniensis, et in mss. 217 bibliothecæ Caii, et in ms. 145 bibl. publicæ Cantabrigensis, et in ms. Cisterciensi inscriptus est De sacrificio azymi et fermentati. In ms. Sancti Martini Torn. intitulatus est De pane sacrificii contra Græcos. Inter epistolas excusa fuit editione Colon. an. 1612; in aliis omnibus inter libros edita est sub eo titulo quem ei præfiximus. Vide varias lectiones. ' Cum præfatus liber De processione, etc., cujus in c. 1 hujusce epistolæ fit mentio, prodierit ab anno A 101 ad annum 1105, ut supra demonstratum, et hæc epistola directa fuerit Waleranno Novemburgensi, adhuc stanti in schismate , quod Guiberti morte, quæ juxta Dodech. anno 1100 obtigit, exstingui coepit, certo certius est eam ab Anselmo scriptam non fuisse ante annum {101, sed paulo •post librum De processione Spiritus sancti, circa annum 1102: hanc enim protrahere usque ad annum 1106, sub cujus fine Anselmus in Angliam rediit, et quo lIenricus IV imp. Leodii vita functus est, abs re diceretur, cum eo tempore schisma penitus desiisset, Henrico W jam imperante. Hæc præcessit alteram De sacramentorum diversitate, in cujus fine auctor meminit istius. CENSURA libri sive DUARUM EPistolAmum De sacramentwrum diversitate. Primam hujuscemodi epistolarum esse Waleranni, alteram Anselmi Cantuar., inscriptiones præseferunt in omnibus tam editis quam mss. ldeo autem Eadmerus istius sicut et præcedentis opusculi non meminit, quod inter epistolas ea recensenda duxerit : nos ea libris accensuimus, juxta omnes pene editiones, et pleraque mss. In ms. 22 bibl. Lincol., et in ms. 217 bibl. Caii, et in ms. 205 aulæ Pembroch., et in ms. Cisterc., ac in editione Nuremberg. anno A 491 hic liber inscriptus legitur De sacramentis Ecclesiæ. Quo eodem titulo illum citat S. Bonav. t. WII, parte iv, in c. A tertiæ Responsionis Apologiæ pauperum. Diversos alios titulos vide in variis lectionibus. Qua autem ætate duæ istæ epistolæ scriptæ sint ,

D sic conjicimus. Anselmus Waleranno jam miserat

epistolam de azymo, ut ipse in fine hujusce opusculi significat. Deinde ex c. ult. epistolæ Waleranni et ex c. 1 epistolæ sancti Anselmi constat quod tunc Walerannus Paschali II esset reconciliatus, et adeo ipsi familiaris , ut cardinalium jam tum esset consecretarius, ut refert Paulus Langius in Chronico Citizensi. Igitur scriptam censeo hanc sancti Anselmi epistolam anno M 102, quo Anselmus Ecclesiæ bono totus invigilavit, priusquam ex Anglia Romam iterum pergeret, quo pervenit circa finem anni 1105. Et ita S. Anselmus per duos istos an. 1101 el 1102 scripsit librum De processione Spiritus sancti. Deinde librum De azymo, et tandem epistolam De sacramentorum differentiis.

CENSURA 0ffemdiculi sacerdotum. A

Hic liber exstat Cantabrigæ in ms. 255 collegii *

Sancti Benedicti, in ms. E 10 Corbeiensi, et in ms. S. Ebrulphi, ex quo ipsum edidimus. ls tamen non aliud est quam excerptum ex S. Anselmi epistola ad Guillelmum abbalem , quæ est 56 I. i, ut utrumque legenti fit evidens. Hunc autem Guillelmum Dodechinus ad ann. 1094 ait fuisse abbatem Dersagiensem; sed abbas Hirsaugiensis dicitur in veteribus monimentis contra schismaticos a Sebastiano Tengnagel editis anno 1612, et mihi a doctissimo D. Baluzio communicatis, ubi hæc epistola legitur. Quam falso libellus hic ascribatur Honorio Augustod. 1. XI! Bibl. PP. ex præfatis liquet. CExsuRA libai De nuptiis consanguineorum. ln editione Coloniensi an. 1612 primum, quod B sciam, excusus est hic liber, et quidem inter epistolas. Nos lanen ipsam, quia dogmatica est, aliis opusculis adjunximus. Anselmo autem Cantuariensi eam adjudicant inscriptio quæ illius nomen præfert, Methodus inquirendi rationes eorum qua: observamus, et sententia qua in c. 6 dicitur per Adam lola natura fuisse corrupta, quia tota tunc in ipso erat, et extra eum non erat : hæc enim omnia Anselmi sunt. Nec quem movere debet quod Anselmus c. 5 ct 7 hujusce libri definiat matrimonium inter cognatos in sexto gradu posse contrahi, cum tamen in antiquioribus etiam Angliæ conciliis, et in iis quibus ipse præfuit, prohibita sint connubia usque ad septimum gradum. Hæc enim quæ videtur dissonantia facile concordat, si attendatur quod canones intra septimum gradum conjugia prohibuerint quoadusque parentela ex alterutra parte ad septimum gradum perveniat, ut exprimit synodus Londoniensis sub Lanfranco, anno 1075, adeo ut si ex una duntaxat partc sextus gradus attingitur, et ex altera septimus, tunc in sexto gradu matrimonium possit contrahi. P. llayii; llus hunc nodum ut solveret, in sua Syntaxi censuit S. Anselmum co loci gradus cognationis computasse non a fratre et sorore, sed a nepote et nepte, juxta concilii Salguastad:ensis definitionem. Verum quæ ratio Anselmo fuit alio ordine liic recensere hos gradus quam in libro De azyino et in canomibus quos ipse condidit in Londimensi conc. an. A 102 ? D tihil ergo repugnat, sed omnia suadent hanc epistolam ab Anselmo scriptam fuisse. Sed cui, et qua a:tate, non est unde conjiciam. Inscriptio ejus mutila est, :iomen enim ejus cui scribitur non legitur , ncc Anselmus archiepiscopus vocatur. Murierdarcho sive Mureliertacho lliberniæ regi , ut cognatorum conjugia prohibeat , S. Anselmus scribit epistolam quæ est 142 libri iii, el ab eo rege ad S. Anselmum missas epistolas anno 1095 et 1096 pro consecratione cpiscopi Dublinensis et episcopi Wataferdiae, ab Eadmero in I. 11 Ilist. nov. discinus. Unde al) Anselmo ad quemdam forte Hibernum co tempore, scilicet circa annum 1096, scriptam fuisse ha;c epistolai;, utcunque conjici potest.

CrNsUmA diAloci De grammatuco. (Wide censuram dialogi De casu diaboli, et dialogi De veritate.) CENsun A lIovi, liARUM. Quandoquidem pastoralis est muneris verbo Dei gregem pascere, Anselmum, qui facundia et zelo ad dicendum promptus semper ac paratus erat , sermonem ad populum frequenter habuisse non est unde quis dubitet. Eadmerus eum diversis in locis concionatum fuisse testatur. Ex omnibus autem sancti Anselmi sermonibus sive homiliis paucissimae restant. In antiquis editionibus, videlicet duabus Gothicis, una Nurembergensi :animo 1491, una et altera Parisiensi anno 1544 ei {549, una Veneta an. 1540, unica homilia exstat, quæ est in illud : Intravit Jesus, etc. Et in Colon. anno 1575 primum typis datæ sunt enarrationes seu homili:e in aliquot evangelia, et in illud Eccli. xxiv : ln omnibus requiem, etc. Anselmi Cantuar. archiep. nomcn præferentes. Altera Coloniensis anno 1612, et Lugdum. anno 1650, easdem eodcm nomine dederunt. Ipsas ergo ca fide, etsi nullo quod viderim ms. suffragai:te , nihilque de ipsis Eadniero proferente, edidimus; nihil tamen inde asserentes, sed quod accepimus , tradentes. 0rdinem dumtaxat immutavimus, eas disponendo juxta seriem locorum Scripturæ, quæ in his exponuntur. Adnotasse sufficiat eodem stylo et sensu scriptas esse hujusmodi homilias quo et enarrationes in Matth. quas Coloniensis editio in eodem volumine, Anselmi nomine præfixo , compegit. ld facile secundum me discernet quisquis pariter ea loca quæ in utrisque explorata sunt invicem contulerit. Oxoniæ quidem in ms. 242 bibl. Merton. exstant homiliæ B. Anselmi ; sed quæ ct quot, discere uoa potui. In ms. S 15 Sancti Ebrulphi una homilia legitur eo titulo: Anselmi sermo in c Videns Jesus turbas, » etc., hanc ad nos transmissam ordine secundam cæteris inseruimus. Unam quoque in illud Apostoli : Decebat enim, etc., adjecimus ex ms. Corb. S 596, hoc titulo : Secundum magistrum Anselmum super versum illum : Decebat enim » , etc. ' Ea porro quæ est in iliud : Jntravit Jesus , etc., et quam nonam posuimus, in omnibus cum mss. tum editis etiam antiquioribus repetitur. In mss. nomen Anselmi præfert, et hunc titulum habet in ms. ! 1U0 Bibl. Regiae : In assumptione B. Mariæ, Anselmus iu illud : « Jntravit, » etc. In ms. Corb. P 507, Sermo Anselmi in Assumptione, 'in illud : « f mtravit , » etc. ln ns. 596 Corb., Ex dictis domini Anselmi archiepiscopi. In ms. Breviaro Ecclesiæ Carcassonensis : Pro festo Assumptionis I3. Mariæ Virginis : t In illo tempore, intravit, » etc. Ilomilia venerabilis Anselmi archiep. Consuie varias lectiones. IIanc homiliam S. Anselmus a Guilielmo abbate Fiscanensi et ab Arnulfo Troarncnsi ;il)bate rogatus • Corb. edidimus. Quod eam scripserit nondum archiepiscopus, et proinde ante an. 1095, ipse satis indical in prologo, ubi ait se ex obedientia illam scripto tradidisse , quam plus quam semel in conventu fratrum dixerat. Scripta itaque est ab anno 1088, quo Arnulphus electus est abbas Troarm. juxta Chronicon Goferni ab auctore piæ Neustriæ citatum in c. 2 De abbatia Troarnensi, ad annum 1095, quo Anselmus Ecclesiæ Cantuariensi præfectus est. Deuique in ms. bibl. clar. W. D. Bigot exstat una homilia sic inscripta : Incipit homilia B. Anse'mi super Joannem , de planctu Magdalenæ ; hæc ipsa est quae 0rigeni vulgo sed falso tribuitur. Quandoquidem vero non plane mihi constat eam esse Anselmi, et pluribus aliis in locis edita habetur, ideo illain diuisimus. CENsUm A Exhortationum. Istas exhortationes seu sententias P. Theophilus, ut scio, primus emisit. Unde eas habuerit et quo jure eas sancta Anselmo ascripserit, nos sciremus si ipse docuisset; ea igitur quæ ei debetur fide illas inter sancti Anselmi Opera edidimus. Unum mihi constat, ipsas a monacho Benedictino conscriptas. Etenim plures ex sancti Benedicti regula collectæ sunt; ut cum dicitur: Cur malis actitus tuis contristas Patrem piissimum qui te in filiorum numero dignatus est computare. ltem : Ne irritatus Dominus malis tuis ut nequissimum servum perpetuam tradat ad pœnam, etc. ltem : AEterno Regi militaturus propriis abrenun. ia voluntatibus, etc. Item : Age, dum vacat , quod in æternum expediat. Quæ omnia in S. regulæ prologo expressa sunt. Et cum dicitur : Esto omni vilitate vel extremitate comtenuus. Item : Pronuntia te omnibus viliorem , quod in c. 5 regulæ legitur. Eu cum dicitur : Diem judicii time : actus vitæ tuæ omni hora custodi : fac te alienum ab actibus sæculi, etc., quæ omnia in sanctæ regulæ c. 6 proposita sunt. CENSURA Admonitionis Morienti. P. Theophilus eam primus publicam fecit ex ms. Bibl. Vatic. Quæ tamen inde ad nos transmissa est, in aliquid ab ea discrepat, ut ex variis lectionibus ad operis calcem positis est evidens. Hæc autem admonitionis formula sic inscripta legitur in ms. bibl. S. Martini Tornac. : Tractatus B. Anselmi , quomodo debeat interrogari frater morti proximus, et quomodo respondere. Wide varias lectioIlcS. Qua ætate sanctus Ansclmus hanc formulam præ/scripserit, non est unde conjiciam. 'Cessum, cARMiNis De contemptu mundi , et duorum aliorum curminum. ] Coloniæ anno 1575 primum typis excusum est 2 carmen istud, sed mancum et mutilum. Integrum illum ex Sancti Wictoris. Paris. bibliot. editum est ibidem aii. 1612. Exstat quidem in pluribus mss., cum qui!)us illud

scripsit, ut discimus ex ejus prologo quem ex ms. A contulimus, sed in nullo ex his nomen sancti Ansel.

mi habet. Imo in ms. bill. Aldenburg. carmen De contemptu mundi tribuitur Bernardo Cluniacensi. In ms. Gemmet. C. 70 duo sunt carmina de mundi contemptu : unum quod incipit : Cartula nostra tibi, etc., alterum est illud quod Anselmi oper bus adjectum , et intitulatur: Claudianus ad monachos. In ms. Becc. K 10 Rogerio Cadomo monacho Becceiisi ascribitur. Unde quid juris Anselmus habeat in id operis, definire non audeo. Verum quidem est hunc S. doctorem nonnullos versus et hexametros et pentametros composuisse; at quid inde consequitur? Unum dixerim, carmen istud a monacho qui sanctam regulam est professus, compositum esse. In eo enim plura ad mentem regulæ sancti Benedicti pro

B feruntur, ut cum ad eos expresse loquitur qui mo

rum conversionem promiserunt, et monachum hortatur ut Deum ubique et semper praesenlem credat, elC. Alia duo carmina in sola D. Picardi, qui ea primus dedit, fide subjecimus. CENSURA TRACTATUs De pace et concordia. Is Anselmo tribuitur in ms. Lovanieusi, ex quo transumptum et ad nos transmissum edidimus : ecce ab Anselmi stylo et sensu abiiorret. CENSURA libri MeditAtioNUM et ORATioNUM. Sanctum Anselmum orationes sive meditationcs scripsisse testatur Eadmerus I. ii. De ejus vita (Col. 56); testatur et Durandas abbas Casæ-Dei in epistola ad Anselmum, quæ est 61 libri 1, testatur et ipse Anselmus in ep. 20 l. 1 et in ep. 51 l. ii : *estatur denique innumera pene mss. Non una vero ætate, sed diversis temporibus illas scripsit, ut ex singularum censuris fiet manifestum, ex quibus etiam constabit quæ et quot a sancto Anselmo vere prodierint. Censura prologi. Prologum a sancto Anselmo scriptum mecum ce:isebit, qui in eo mecum deprehenderit et verba et mentem epist. qua sanctus Anselmus Gondulpho scribit (Ep. 20, lib. 1) se suas rationes ideo paragraphis distinxisse ne prolixitas generaret fastidium, et ut eas lector incidat, hoc est ibi desinat vel incipiat ubi voluerit. Hæc enim eadem in

D prologo.

Censura meditationis M.

Eam P. Theophilus primus evulgavit inter sancti Anselmi Meditationes. A quibus vero illam acceperit, ipse non edicit.

In ms. Bibl. D. Bigot eam inter sancti Anselmi Meditationes haberi certos nos fecit R. P. D. Frahciscus Pommeraye, illud præ manibus tenens.

Ipsa sane sancti Ansel:ui sententias habet. Quod enim in § 1 dicit mortuam imagis quam dormientem esse animam quæ ad Dei vocem non expergiscitur , idem in meditatione 2 sensit. Quod ibidem dicit airimam ad hoc factam esse ad imaginem Dei ut meminerit, intelligat et amet summum bonum, id ipsuin est quoJ in Monologio, Proslogio et alibi Rassim eJe

[ocr errors]

verum esse, sine quo nulli potestbene esse. Hoc idem in Monologio et aliis pluribus in locis sanctus Anselmus exposuit. Licet ergo in paucis ms. reperiatur hæc meditatio, saltem sub Anselmi nomine, hanc tamen sancto Anselmo non possum abjudicare.

Censura meditationis 2.

In omnibus editis hæc exstat sic inscripta : Liber de miseria hominis. Exstat et in ms. omnibus, sed diverso sub titulo. ln ms. D. Bigot intitulatur : De terrore extremi judicii. In ms, 2024 Bibl. Regiæ, in ms. Cisterc. et iii aliis inscribitur : Meditatio ad concitandum timorem. Consule varias lectiones. lllam ab Anselmi monachis se accepisse scribit Durandus epist. 61, libri i. Ex qua et ex Anselmi responso liquet eam ab Anselmo esse editam antequam esset abbas, hoc est ante annum 1078. In illa enim Anselmus non ut abbas salutatur, nec in eo abbas inscribitur. Durandus autem hanc meditationem acceperat, dum esset abbas monasterii Casæ-Dei, cujus regimen tenuit ab anno 1068 ad ann. 1078, quo in Claremont. Eccl. episc. electus est. Unde ab anno 1068 ad an. 1078, quo Anselmus Beccensis monasterii factus est abbas, eam scriptam esse fit manifestum. Hanc citat S. Bonavent. c. 3 Soliloq., et eam integre describit S. Antoninus, p. ii, tit. 16, c. 12, § 7. Duo hic observo, M. exstare librum qui eumdem titulum, De miseria hominis, præfert; sed qui ab isto omnino alius est; 2. Ipsam inter preces a Joanne abbate collectas haberi in cod. ms. Mettensi. Quod non levi argumento est preces istas ab eo magis exscriptas esse quam compositas, ut fusius infra demonstrabimus. Censura meditationis 5. Hæc in omnibus editis et mss. Meditationem S. Anselmi exemplaribus legitur : inscriptionum diversitatem vide in variis lectionibus. Ipsam censeo ex illis esse contriti cordis opi

sculis quæ præfatus Durandus accepisse se gratu

latur in pra:ad lucta epist.; unde et eadem ætate eam fuisse compositam qua præcedens edita est, lubens concedo.

P. Theophilus in sua hujusce meditationis syntaxi agitatam sua sibi crimina siioque nomine S Anselmus hic exprobret et describat ; et negando concludit, ne plus æquo suæ famæ prodigus Sanctus hic doctor ju!icetur. Verum delicatior hæc mihi visa est religio : Ut quid Anselmi conscientiam excutere. quem a pietatis studio recessisse ut sibi indulgeret, Eadmerus ipse scribit? Sat sit Anselmum suæ juventutis delicta veræ pœaitentiæ lacrymis dil:iisse

Plures hujusce meditationis sententias habet c. 59 lil)ri Meditationum , qui S. Augustino falso tribuitur.

Inter S. Bernardi, opera C

cuit. In § 5 dicit quod solus Deus vere est et est A

Censura meditationum 4, 5 et 6. Inter S. Anselmi meditationes, eas habent omnia mss. cum quibus collatæ sunt et ms. 2024, Bibl. Regiæ, et ms. D. Bigot. Vide varias lectiones. Censura meditationis 7. Eam Pater Raynaudus edidit compositam el diversis partibus quæ in aliis orationibus leguntur quarum S. Anselmi est auctor indubius: nos, iis sepositis, illam dedimus illis dumtaxat instructam quæ ipsi sunt propria nec in aliis reperiuntur. Primi duo hujusce meditationis paragraphi habentur in ms. S. Mart. Tornac., cujus transsumptum nobis missum est : duos alios in nullo ms. comperi. et in sola P. Theophili fide protuli, eo quidem libentius quod in eis mentem et linguam Anselmi noverim. Dissimulare hic nequeo duos priores paragrapbos integros legi in libro De contritione cordis, qui exstat in Appenuice tom. IX 0perum S. Augustini. Werum id nihil juris S. Anselmo detrahit, cum liber iste nihil sit aliudquam excerptum ex variis meditalionibus et orationibus quas Anselmi esse omni certo certius est. Id infra demonstrabimus in judicio libri de cordis contritione. Censura meditationis 8. A. P. Theophilo primum edita est ex ms. Bi])lioth. ,Vatic. et in ea nihil occurrit S. Auselmo , indignum. Censura meditationis 9. Hæc meditatio, quæ incipit, Jesum Nazarent;m , etc., inter S. Anselmi Opera in omnibus excusis legitur sub hoc titulo : Speculum evangelici sermonis ; alias, Stimulus amoris. In ms. D. Bigot inscribitur : De humanitate; in ms. Oratorii Paris. htii.c titulum habet : Passio Domini mostri Jesu Christi, mundi Salvatoris , secundum B. Anselmum archiepisc. In toin. VIl, Operum S. Bonav. unus exstat lil;er cui titulus : Stimulus amoris; at totus al) isto distat. Eateor quidem inter S. Bernardi Opera occur; ere hanc nt editationem inscriptam : Sermo B. Bernt; rdi de Prssione Domini. At S. Bernari!o eam abjudicant qui eam I3ernardi stylo minime 'escriptam advertunt; nec ego eam Anselmo firmius asseram, cum in ea Anselmi verba non legam ; in nullo tamen D ejus doctrinæ ac pietati repugnat, et nomen ejus præfert in omnibus etiam antiquioribus excusis, et in aliquibus n:ss. Censura meditationis 10. Ex ms. Vatic. eam P. Tiieopliil. pu!!ici juris fecit; et mihi non est unde illam S. Anseliui non esse judicem. - Censura meditationis 1 1. In omnibus tam excusis quam mss. S. Anselii, meditationibus hæc legitur. In ms. 22 biblioth. Lincoln. habet hunc titulum, De recreatione hcminis. Diversos titulos vide in variis leclionibus. Eadmerus I. ii. De ejus Wita, testatur ipsam ab Anselmo Lugduni scriptam csse anno 1099 , post libi um De conccptu virqinali, ctc.

« VorigeDoorgaan »