Pagina-afbeeldingen
PDF

minister secretioribus assidet consiliis, sic omnium promovet vel protegit studia, ut in ipso habeant scientiarum alumni Mecænatem, omnes litterati patronum.

In te ergo, illustrissime domine, ut nobis sit, quem in Parente se habere gloriatur non Gallia modo, sed Europa, sed totus orbis, Anselmus primævo suo splendori redditus, tuo nomine gestit insigniri, qui olim Galliæ, Angliæ, vel magis orbis Christiani decus fuit et Ornamentum.

Is ex abbate Beccensi, cujus locum tenes, ad infulas raptus, quas ut scientiæ pietatisque merito quamprimum obtineas, jam in omnium votis est; is, inquam, sua Opera non tuo examini, ut olim Lanfranci censuræ, corrigenda subjicit, sed emendata, tuis studiis tuæque tutelæ committit.

Unus forte miraberis quod Theologorum facile princeps te sacræ doctrinæ alumnum, suæ quærat habere tutorem. Hoc unum in te mirantur omnes quod tuæ parentis non tam alumnus quam actor, et vindex sis magis quam discipulus. Sublimiorem sane intelligentiam spirant hujus sancti doctoris Opera; verum, quo ferves, animus nec sublimioribus impar.

S. Anselinus unus ipse est qui summæ essentiæ majestatis ea humilitate scrutatus est, quæ non opprimeretur a gloria; et ea sapientia attigit, quæ intelligeret quod fide credidit. Unus ipse est qui divini Verbi oeconomiam sic exposuit, ut quod caperet nemo, nemo non apprehendat, qui cum ipso per fidem ad intellectum profecerit. Unus ipse est qui angeli et hominis casum, originalisque labis traducem sic edisseruit, ut quod cæteros occultum latuit, jam omnibus fiat manifestum, qui ideo credunt ut intelligant. Unus pnrro . ipse est qui eam, quam pauci penetrare valent, divinæ præscientiæ, prædestinationis et gratiæ cum humana libertate concordiam ea lege composuit, ut pereat necesse sit qui sic unum defendit ut alterum neget.

Hæc sunt, illustrissime domine, quæ S. Anselmus sapuit : hæc sunt quæ S. Anselmus locuit ; et quidem hæc alta, hæc summa sunt, sed et ideo tuis digna studiis, quibus in id unum tendis ut Deo digna sapias. His itaque qui in sancti hujusce doctoris Operibus lalent, divinæ sapientiæ thesauris te quis dignior, vel te Uuid dignius? Hos igitur eo animo excipias, quo ipsos in suæ erga te reverentiæ obsequium tuo nomini dicat, qui ut nihil unquam nisi rectum, nisi sanctum, cum Anselmo sapias, et in Deo semper valeas, æternum precatur.

[ocr errors][merged small]

* Quidquid verbo Dei edocli credimus, id intelligi- A librum De excellentia B. Virginis, lil)rum De cælesti

mus SS. Patrum voluminibus eruditi; et ex publicis hisce Ecclesiæ fontibus uberiores purioresque nostræ fidei latices hauriendos esse non dubitat quisquis catholice sapit. Unde non evo!vendis modo his sacræ doctrinæ codicibus toti incubuere quotquot vere docti fuerunt, sed et in illis sedulo expurgandis a labe et sordibus quas temporum lapsu et exscriptorum nescientia vel incuria contraxerant, omnem, ut par erat, insumpserunt operam quotquot veritati mon discendæ solum, sed et posteris tradendæ invigilarunt. Ilæc nusquam laudata satis monachorum, et pro caeteris, si Eadmero credimus, ipsiusmet Anselmi studia; hic pius juxta ac utilis eorum labor, qui ut scientiæ pariter ac virtutis exemplo nobis præirent, non legendis duntaxat, sed et emendandis sanctorum scriptis impalluere. Avitæ hujusce pietatis avitique istius laboris æmuli nonnulla sanctorum doctorum opera jam typis purgatoribus excusa dederunt, et excudenda etiamnum parant plures congregationis S. Mauri ascetæ. Nos in S. Anselmum ex abbate Beccensi Cantuariensem archiepiscopum incidimus; cujus scripta, dum sublimioris doctrinæ splendoribus

[ocr errors]

hinc inde micarent, adeo corrupta deprehendimus,

ut vix una superesset in eis integra sententia. Ilaec ut nativæ suæ puritati redderentur plures consuluimus collices mss. quos ultro nobis suppeditavere bibliothecæ non ignobiles, videlicet Regia , Wictorina , Thuana, Cisterciensis, Cottoniana in Anglia , Tornacensis Martiniana , clar. V. D. Joly, præcentoris Parisiensis, et cl. V. D. Bigol Rothomagensis : nec omisimns hibliothecarum, Beccensis, Gemmeticensis , S. Michaelis in Monte, Corbeiensis, et San-Germanensis, exemplaria mss. Consuluimus et varias S. Anselmi Operum editiones ; duas nempe Gothicas sine loco et anno : unam Nurembergensem anno 1491; duas Parisieuses, unam anno 1544, et alteram anno 1549. Wenctam anno 1549, duas Colonienses, unam anno 4575, alteram anno 1612; et Lugdunensem, quæ ultima est, anno 1650. Ad istorum cum excusorum, tum mss. fidem ea quæ in S. Anselmi Operibus vel expuncta fuerant vel omissa, restituimus; quæ male inserta, resecuimus; et quæ in alia verba aliosve sensus distracta, in auctoris verba mentemque eo quo potuimus studio, et ea qua debuimus sinceritate, reduximus. Ea etiam quæ S. Anselmi constat non esse, ab iis quæ jure ipsi retribuuntur, ex æquo secernentes, illa vel in Appendice seposuimus, vel inter Eadmeri Opera, qui aliqua haud dubie scripsit ex his quæ intcr S. Anselmi 0pera circumferuntur, videlicet

[ocr errors]

beatitudine, et librum De similitudinibus. IIæc autem ut ordine aliquo prodirent, in quatuor partes distributa sunt. Prima pars continet opera didactica seu dogmatica; hoc est, tractatus qui theologiæ vel etiam philosophiae placita exponuni. Altera pars habet paræneiica, homilias videlicet et exhortationes. Tertia includit ascetica, id est meditationes et orationes. Quarta epistolas continet. Dogmatica sic disposuimus, ut non ætatis ordine, sed juxta subjecti seu argumenti dignitatem, aut methodi legis, procederent. Sic quæ de Deo uno agunt, scilicct Monologion, Proslogiom , et Liber contra Respondentem pro insipiente; deinde quæ de Deo trino liber De fide Trinitatis, etc., et liber De processione Spiritus sancti. Tum qu;c de Verbi Incarnatione, nimirum libri Cur Deus homo ct liber De conceptu virginali, etc., justo ordine procedunt: his tamen præmisso libello De voluntate Dei, nec non libro De casu diaboli, ut pote qui ad divinæ incarnationis inlelligentiam conducunt. Deinde liber De concordia præscientiæ cum libero arbitrio; quibus pariter ex legitimæ methodi præscripto præiisse debuerunt dialogi De veritate et De libero arbitrio, et libellus De voluntate. Post hæc libri seu epistolae quæ de sacramentis aliquid tractant, quales sunt epistolæ De azymo, De sacramentorum dirersitate, De presbyteris concubinariis, et De nuptiis consanguineorum. Primam hanc partem claudit quæstio dialectica, quæ est argumentum dialogi De grammal mco. Parænetica, videlicet homilias. secundum seriem librorum et capitulorum Scripturæ qu;e in eis explanantur, jure distribuimus. Ascetica, hoc est meditationes et orationes sic distinximus, ut ameditationes quibus mens Deum contemplatur, Jeinde orationes, quihtis Deum anima fidelis invocat, et sanctorum suffragia exorat, singulatim protulimus. ln his ita distinguendis hunc ordinem duximus

'observandum. Præmittuntur meditationes sive ora

tiones quibus mens compungitur, tum ill;e subsequuntur quibus amore virtutum anima in ardoscit. Porro epistolarum tribus libris qiios primus edi . derat D. Picardus, quartum adiecimus. cæteras omnes complectentem quæ in mss.bibliothecæ Cotto. nianæ habenlur. Ipsa enim, numero supra centum quæ hactenus ineditæ sunt, solita sua erga veri studiosos humanitale nobis communicavit W. cl. I). Cotton, instante apud eum singulari benevolentia W. cl. D. Joly, regi a consiiiis, in Anglia tum resilente. Nonnullas insuper ex mss. bibliotheræ tum Regiæ, tum Gislemianae, tum Martinianæ Tornacensis, tum Remigianae Remensis, in qua fragmentu m magis est quam epistola, deprompsimus; et eas uim quoque in Supplemenlo, post indicem, evulgavimus, eo quod nobis iion occurrerint nisi jam excusis omnibus aliis sancti hujusce doctoris operibus. Appendicem sul)junximus, in qua ea opera seposita sunl quæ, etsi Anselmi nomen falso præferrent, non tamen prorsus excludenda censuimus, eo quod alibi edita non exstent; quæ enim in aliis voluminibus excusa sunt, his typis non expressimus. Sic librum De membris et actibus Deo attributis, qui inter S. llieronymi el S. Augustini opera reperitur; sic librum De corpore et sanguine Domini, qui incipit: Lego et relego, etc., et inter Guillelmi S. Theodorici abbatis Opera in Bibliotheca Cisterciensi editus est; sic denique libros De imagine mundi, qui in IBibliotheca PP. IHonorio Augustodensi tribuitur, omnino exclusimus. Disputatio vero Judæi cum Chrisliano, quam Gislebertus albas Westmonasterii scripsit, hic locum obtinuit co quod ad S. Anselmum ab auctore directa fuerit, nec in lucem hactenus edita sit. Ipsi ex subjecti paritate adjunximus alterum Dialogum Judæi et Christiani, non diu posl a Ruperto Fuitiensi compositum. Is ab ipso vocatur Annulus fidei; de quo pluribus in locis dixi in Apologia pro Ruperto. Ilunc cum diu conquisivissem, utpote qui scirem hoc opiis in editis Tuitiensis abbatis desiderari, fauste tandem nactus sum, et R. P. D. Martini de Busch, prioris monasterii Lætiensis,

partim tcrtio, partim quarto libro anneximus; par- A diligentia ex ms. codice transcriptum, et ad nos

amice transmissum, publici juris fecimus, eum aptissime alteri alterius abbatis contra Judæos Dialogo adnectentes. Commentationes in Matthæum, in Cantica cantic, in Apocalypsim, et in Epistolas Pauli, hic excudendas non duximus, cum nobis constet eas non esse Anselmi, sed inaxime Hervæi, monachi Burgidolensis; et animus sit omnes ejus in sacram Scripturam commentarios, quos in mss. codicibus habemus, aliis typis edere, cum tempora dabunt. Tandem hic monuisse juvat, {• i.onnullas forte exhortationes et orationes, a::ave opuscula inter S. Anselmi libros hic quasi recenseri, quæ tamen ejus esse minime constat; at quid ei jure a judican

B dum sit, severior censura infra suljicienda demon

strabit; 2° castigationes singulas omnesque varias lectiones ad finem Operum accuratius scrupulosiusque collectas recudi (Nos ad calcen paginarum, ut moris est nostri, posuimus. Edit. Patrolog.), ut quam varie mss. legant ab editione Lugdunensi anni 1650, cum qua ipsa contulimus, noverit quisquis istis voluerit intendere. Cæterum, ne quid opellæ nostræ huic editioni desit, singulorum quæ in hoc volumine continentur operum censuram sul)jiciemus, ex qua facile quivis spuria a legitimis S. Anselmi operibus disceruet ; el qua ætate quove auctore unumquodquc prodierit, quantum in his conjicere datur, nullo labore dignoscet: nostro interiin fruatur.

OPERUM S. ANSELMI CENSURA.

CENsun A Monologii.

Hunc librum habent omnes editiones, et illum Anselmo adjudicant omnia cum excusa tum manuscripta. Illius ipse meminit pluribus ia locis infra citandis.

Iloc opus quo ordine et qua ætate scriptum sit, non ita constat. lllud post quatuor Dialogos, de quibus infra, scriptum innuere videtur Eadmerus (l. i. De Vita S. Anselmi, col. 65), ex cujus fide idem cæteri censent, quintum locum huic operi concedenles. Verum hujusce libri mentio multa fit in primo capite primi horumce Dialogorum, dialogi videlicet I)e veritate. Unde confici videtur hunc librum hujusmodi dialogis non esse posteriorem. Pater Theopliylus Raynaudus putat (in hujus libri syntari, p. 435) ista ex Moilologio postea inserta sive attexta fuisse huic dialogo. Cui conjecturæ favere videtur quod nomen Monologii, quo eo in capite liber iste vocatur, non fuerit ei pr;cfixum misi diu post editos hujusmodi Dialogos, ut infra dicetur. Nihilominus tamen fallit li:ec conjectatio. Nam hoc quod discipulus in eo primo capite adduxerat ex Monologio, id in decimo ejusdem dialogi capite magister ex indu

C ftria exponendum resumit , et bene positum sic

demonstrat ut discipulus nihil ejus rationi posse •l)jici respondeat. Totam igitur hujusce dialogi seriem attendenti, ista ex Moilologio non fuisse huic dialogo adjecta liquet. Adde quod omnia mss. sic legunt. Nec Eadmerus hoc opus post dialogos editum asserit, sed postquam ab Anselmo scriptos fuisse hosce Dialogos dixit, subjungit : Fecit quoque libellum unum quem Monologion appellavit, quæ verba non arguunt hunc librum non nisi post Dialogos prodiisse. Quod autem Monologii nomine liber iste proferatur in M et 10 [al. 11] capite istius dialogi, facile censuerim hoc appositum postquam Auselmus hujus operis titulum immutavit, et Monologium vocitari voluit. Constat ergo hoc opus ab Anselmo esse

D compositum antequam dialogum De veritate scri

pserit. Werum non scriptionis ordine lunlaxat, sed et argumenti dignitate primum cst. In eo eniin pluribtis et quidem necessariis rationibus sine Scriplurarum auctoritate S. Anselmus in persona alicujus secum ratiocinantis probat quidquid fide de Dei existentia et essentia credimus. Ilinc illud opus inscripserot . nomine præposito, ut præferu ms. Sagiense, quod propterea cæteris antiquius ducimus; deinde Monologium nuncupavit. Hugone vero Lugdunensi archiepiscopo jubente ut nomen suum illi præscriberet, ipse jam abbas Beccensis, illud Monologium, id est Soliloquium, nominavit. Hæc ex ipso discere est in ejus prologo ad Proslogion et in capitibus 4 et 9 libri De fide Trin. et de incarn. Verbi, eu in ejus epistola ad Hugonem, quæ est 17 libri ii, et in epistola ad Lanfrancum, quæ est 63 libri i, et in epist. ad Mauricium, quæ est 65 ejusdem libri primi. Hunc autem librum instantibus suis monachis, et n:axime Mauricio, Anselmus, tum Becci prior, scripsit, et antequam evulgaret, corrigendum Lanfranco jam tum archiepiscopo misit, ut ipse suis ad eum epistolis testatur. Wide lib. iv, epist. 102, et lib. 1, epist. 63. Cum autem S. Anselmus eo in libro dixisset non proprie dici in Deo tres personas quomodo tres substantias, etc., inde a nonnullis reprehensus est, a quorum censura se vindicavit B. Augustini auctoritate, ut ipse adhuc prior scribit Rainaldo abbati in epistola quæ est 74 l. i, et Lanfranco archiepiscopo in epist. quæ est 68 lib. i. CENSURA Proslogii. Hujus libri argumentum et intitulationem discerc quivis potest ab Hadmero in lib. 1 De vita S. Anselmi (col. 63), ex prologo hujusce libri, et ex epist. 11 et 17 libri ii. IIoc opus inter alia S. Amselmi exstat in omnibus editis ac mss. In editis quidem inscribitur Prosologion, sed per errorem : inscribendus enim est iste liber, Proslogion, ut habent mss. 464 et 2267 Bibliothecæ Regiæ et alia antiquiora, ut videre licet in castigationibus quas ad calcem Operum posuimus. Quod Anselmus adhuc prior Becci, et quidem post Monologium, ipsum composuerit (ab ann. 1065 ad an. 1077), ex Eadmero loc. cit. palam est. Quæ eo in opusculo de divina natura et ejus personis S. Anselmus edisseruit, ipse commendat in c. 4 libri De fide Trinitatis et de Incarnatione Verbi. Quæ autem in eo de pleno beatitudinis gaudio elocutus est, llugoni incluso legenda consulit in ep. 22 l. ii. Etsi libellus iste sententiarum ac sublilissimæ contemplationis pondere magnus esset, ut ait Willelmus Gemmet. lib. vi Ilist. Northman., c. 9, quidam tamen hujus libri ratiocinationem confutare aggressus est, de quo in sequentis opusculi censura dicemus. Observandum hic superest quod cum S. Anselmus indubius sit liujusce opusculi auctor, ex quo maxima pars Manualis, quod S. Auguslini operibus inst ritur, conflata est, liquido constat Manuale istud non Augustini, sed magna ex parte Anselmi fetum esse, ut infra demonstrabimus in censura Meditationis 21, quæ incipit : Eia nunc, etc., et ex isto opusculp t01'\ excerpta est.

Eremplum meditandi de ratione fidei, mullo auctoris A

CENsura Responsionis pro insipiente.

Cum Proslogium in manus cujusdam venisset, qui hanc Anselmi argumentationem, id quod majus cogitari nequit, est saltem in intellectu, ergo et necessario reipsa existet, non ratam esse putans, eam refellere gestiens, scriptum illud edidit, ut narrat Eadmerus lib. i De Wita S. Anselmi, col. cit. Hoc opus varias habet intitulationes, quas videre licet in variis hujusce libelli lectionibus ad calcem Operum positis. In hujus responsionis fine plurimura commendatur liber Proslogii.

Hujusce vero Responsionis quis auctor esset Anselmus adeo tacere voluit, ut eum non esse insipientem, sed Catholicum dixisse salis esse duxerit in prologo sui Apologetici, pag. 37. Unde hactenus

B hujusce Respondentis nomen auditum non fuerat,

quod nos declaravimus ex mss. fide quæ Gaunilonem Majoris-Monasterii monachum hujus responsionis auctorem proclamant. Wide varias hujusce et sequentis opusculi lectiones. Abeat jam ergo procul Francisci Pici sententia hoc opus tril)uentis Itoberto 0lkot, quem constat ducentis annis esse Anselmo juniorem. ls quidem et cum eo alii hanc S. Anselmi ratiocinationem, veluti quæ in logicam peccaret, exploserunt; sed ausim dicere quod nec eam intellexerunt. Alius forte dabitur de ea disserendi locus. CENSURA libni contra Gaunilonem respondentem pro insipiente. Quidam S. Anselmi amicus ad eum misit Gauni' lonis responsionem, quam ut sanctus doctor consi· deravit, gavisus est, et eam, adjuncta confutauione, eidem amico rcmisit, ut testatur Eadmerus l. i De vita S. Anselmi, col. cit. Ilæc confutatio legitur in omnibus S. Anselmi tam excusis quam mss. codicibus. ln mss. 142 bibliothecæ Domus S. Petri, tract. 3, exstat sub hoc titulo : Contra insipientes. ln mss. biblioth. aulæ Pembroch., tract. 8, hunc præfert titulum : Contra respondentem insipientem. ln ea spectabilis est Anselmi modestia, qui, ut refert Eadmerus loco cit., gratias agit suo reprehensori ; quem non insipientem sed Catholicum ipse prouuntiat in suæ responsionis prologo, et quem non malevolentia, sed benevolentia, quæ ipsi iufirma ,

D visa sumt, confutanda suscepisse censuit; ut ait in

hujusce Apologetici clausula. Hæc S. Anselmum, dum Becci prior esset (circa an. 1070) scripsisse discimus ab Eadmero citato loco. CENSURA libri seu Epistolae De fide Trinitatis et de Incarnatione Verbi. Hic liber exstat in omnibus sive mss. sive excusis sancti Anselmi exemplaribus ; et quidem inventus est sic prænotatus : Liber sive epistola de fide, seu Liber de Inearnatione Verbi contra Judæos, ut fìdem facit hujusce libelli præfatio in editionibus Gothicis quæ nec annum nec locum habent, et in quarum altera omittuntur hæe verba, contra Judæos; quæ et in sul)sequentibus postea editionious merito expuncta sunt. lrrepserant enim, ut conjicio, ex* Trithemio,

qui in libro De eccl. script. censuit S. Anselmum A diensis. Iste Ruceliniis fuit Abailardi praeceptor, ut

librum De Trinitate, et quidem ab eo opere distinctum, contra Judæos scripsisse; qui error ex variis hujus opusculi inscriptionibus ortus est. Nam in ms. 336 Bibliothecæ Regiae hic liber sic inscriptus legitur : Anselmus de Trinitate. Nec immerito, quandoquidem Trinitatis fides in eo maxime explicatur. Unde et nos integrum titulum restituimus, De fide Trinitatis, etc.; nec enim eum duximus omittendum, qui magis operis argumentum indicat. Sanctus Anselmus in c. 4 hujus operis commendat Monologion et Proslogion, quibus proinde posterius est: at in cap. 17 libri De processione Spiritus sancti meminit istius epistolæ, quæ propterea illum librum præcessit. Eadmerus l. 11 De vita S. Anselmi (col. 84), et l. ii llistor. novor., scribit hoc opus ab Anselmo initio sui archiepiscopatus fuisse compositum stylo epistolari et Urbano II papæ destinatum; et ex eo S. ponuificem in Barensi concilio errorem Græcorum firmius confutasse. Nihilominus tamen certum est, 1° Anselmum adhuc abbatem primam huic operi manum admovisse, videlicet anno 1002: ipse enim in epistola adBaldricum, quæ est 51 libri ii, significat se hunc librum inchoasse antequam in Angliam transfretaret. Cantuariam autem venit pridie Nativitatis B. W., ct anno sequenti, qui ab Eadmero 1095 notatur, in archiepiscopum electus est : juxta ipsiusmet Eadmeri historiam, l. ii De Vita sancti Anselmi (loc. cit.). Pridie, inquit, Nativitatis B. Dei Genitricis et perpetuæ virginis Mariæ, Cantuariam venit... Rapitur et violenter in vicinam ecclesiam cum hymnis portatur. Acta sunt hæc an. D. Incarnat. 1095, pridie Non. Martii. Id insuper ex eo probatur quod, ut Anselmus indicat in c. 1 hiijusce operis, incœptum sit ante cóncilitim Suessioncnse, quod Raynaldo Remensi archiepiscopo præsi le ce!ebratum est anno 1092 al.eunte, vel ineunte anno 1093. Certum est, 2°, manum ultimam huic operi S. Amselmum dedisse anno 1093, v.delicet post S. Anselmi inaugurationem anno 1095, pridie Non. Decemb., peractam, cum rege in Normanniam transvecto Anselmus studiis coelestibus vacaret, ut tradit Eadmerus l. ii De Vita sancti Anselmi; hæc autem, eodem teste (loc. cit.), anno 1094 contigerunt. Hunc autem librum sanctus Anselmus scripsit contra quemdam clericum, qui assere!;at in Deo tres personas esse tres res, sicut tres angeli aut tres animae; quem cum resipuisse audiisset, et ipse suum opus dimiserat, quod non perfecit nisi postquam eum ficte suum errorem aljurasse didicerit. Ilaec ipse in c. 1 hujus libri proloquitur. Porro clericus hic, contra cujus blasphemias calamum S. Anselmus exacuit, Roscelinus sive Ruzelinus vocatur in ms. 5 bibliothecæ Thuanæ, ut notant variæ lectiones; et in ms. monasterii LongiPontis, in quo exstat hic liber eo titulo : De incarnatione Verbi contra blasphemias Rucelini Compen

D

observat Horstius ad S. Bernardi epistolas, tom. v, p. 57, col. f. Illius denique errores notantur a S. Anselmo I. ii, ep. 55, 41 et 51 ; ab AbailarJo ep. 21 ; ab Ivoue Carn. ep. 7; et ab Annalium scriptoribus ad an. 1002 et 1094. Ea autem ætate plurimi ista difficultate tenebantur, ut ipse Anselmus tradit (col. 265). CENSURA libri De processione Spiritus sancti. Legitur hic liber in omnibus tum mss. tum excusis Operum sancti Anselmi voluminibus. Cantabrigæ in ms. 255 collegii Sancti Benedicti tribuitur Augustino; per errorem haud dubie prioris litteræ A, quæ Augustinum pro Anselmo significavit. Anselmum autem hoc opus edidisse licet non expresse tradat Eadmerus in libris De ejus Vita (lib. ii, col. 102), et ibi solummodo dicat Græcos ab Anselmo catholica disputatione fuisse confutatos, manifestum tamen fit ex eodem in lib. ii lIistor. r.ovor., ubi ait quod ipse Anselmus post l3arense concilium, quod anno 1098 coactum est, inde diligentius atque subtilius tractaiis, egregium opus scripsit, et per multa loca ab amicis suis rogatus direxit. Id etiam patet ex Anselmi libro seu epistola De azymo, in cujus cap. 1 docet se ad Walerannum misisse opusculum quod de processione Spiritus sancti ediderat De eadem ista disputatione scribitur in ep. 53 et 160 libri iii et in epist. ! ! libri iv. Hic liber in editionibus Gotlhicis et in Coloniensibus inscribitur Epistola, etc., quod ex eo factum conjicio quod Hildeberti instantia conscriptum Anselmus ad eum transmiserit, ut ex citatis epistolis liquet. Hoc opus editum esse ante completum an. 1101, quo schisma exstinctum est, colligitur ex præfata epistola qua Waleranno in schismate stanti misisse se istud opusculum Anselmus scribit. Praeadducta quoque Eadmeri verba (l. 11 Ilist. nor.) certam fidem faciunt illud non esse compositum nisi post concilium Barense, quod non anno 1097, ut conciliorum collectores falso computant , sed anno 1098 celebratum est. Anselmus enim anno 1097, feria v', quæ fuit idus 0ctobris, a curia discessit, et postera die ex Anglia Romam profecturus ad portum Dofris venit. Lugduni moratus est usque ad feriam tertiam ante Dominicam Palmarum (anni proinde 1098), quo die Lugduno recessit, et post aliquot dies Romam pervenit, et præ nimia æstate in vi.lam Schlaviam divertit; unde Barum cum Urbano ll petiit, et concilio adfuit. Hæc fuse narrat Eadimerus I. ii Hist. novor., ex quibus fit evidens Barense concilium anno 1098 coactum esse, et librum De processione Spiritus sancti non editum esse nisi post hujus anno 1098 decursum. Mihi ergo probatur, !• ad id operis excitatum Anselmum ab Ilildeljcrto Cenomanensi episcopo anno M 100, post mensem Augustum, quo rex Willelmus regnum cüm vita deposuit, hoc est statim atque a carcere quo inclusus fuerat liildebertus liberatus est, et quo Anselmus in Angliam reversus est; ibi enim tunc fuisse Ansel

« VorigeDoorgaan »